2018-2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında ve 5. sınıf ders kitaplarında afet eğitimi

Günümüzde iklim değişikliği, kentleşme, nüfus yoğunluğu gibi etkenlerle afetlerin sayısı ve etkisi artmakta; bu durum, afet bilinci ve afetlere hazırlıklı olma kültürünün küçük yaşlardan itibaren kazandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu kapsamda araştırmanın amacı, 2018 ve 2024 yıllarında yayımlanan Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programları ile bu programlar doğrultusunda hazırlanan 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarında afet eğitimi nasıl yer aldığını incelemektir. Bu kapsamda programlar ve ders kitaplarını karşılaştırmalı olarak analiz ederek elde edilen bulguları sistematik bir biçimde ortaya koymaktır. Araştırmanın dökümanlarını oluşturan 2018 ders kitapları tipik durum örneklemesi ile 2024 ders kitapları ise aşırı ve aykırı durum örneklemesi ile belirlenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemi, verilerin analizinde betimzel analizi tekniği kullanılmıştır. Bu teknikle 2018-2024 yıllarına ait öğretim programlarında afet eğitimine ilişkin içerikler ve kazanımlar/öğrenme çıktıları ve 2021- 2024 ders kitaplarındaki afet konusuna ilişkin metinler, görseller ve etkinlikler detaylı olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları, 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'ının, afet eğitimini hem yapısal hem de içeriksel açıdan daha sistemli ve öğrenci merkezli bir yaklaşımla ele aldığını ortaya koymuştur. 2018 programı ise bu konuyu dolaylı ve sınırlı biçimde işleyerek afet bilinci kazandırmada yeterince bütüncül bir çerçeve sunmadığı anlaşılmıştır. 2024 basımlı 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabı, afet eğitimine yönelik kavramsal çeşitlilik, görsel zenginlik ve güncel içerikleriyle 2021 basımına kıyasla daha daha kapsamlı, sistemli ve çok yönlü bir yaklaşım sunduğu tespit edilmiştir. Ancak bazı afet türlerine yönelik etkinlik eksiklikleri, içeriğin geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Araştırma bulguları doğrultusunda, afet eğitimine yönelik ders içeriklerinin zenginleştirilmesi ve etkin öğrenme yöntemleriyle desteklenmesi önerilmektedir.