3 Numaralı Karaman Ahkâm Defteri'nin çeviri yazısı (S.97-196) 1747-1748

Osmanlı devlet-toplum anlayışı, "adalet" olursa "mülkün" yani devletin ayakta duracağı esasına dayanmaktaydı. Bu anlayış çerçevesinde Divân-ı Hümâyûn'un aslî görevi şikâyet dinlemek olmuştur. Benzer şekilde kanunların ana hedefleri arasında halkı, yöneticilerin zulmünden korumak bulunmaktaydı. Devlet kurmuş olduğu sistem ile ahaliye sınırsız şikâyet hakkı tanımış, bu bağlamda mağdur olanlar en alt kademedeki kaza mahkemesinden en üstte bulunan Divân-ı Hümâyûn'a başvurarak hakkını arayabilmekteydi. Böylelikle mahallinde halledilemeyip merkeze; Divân-ı Hümâyûn'a akseden şikâyetlerin burada görüşülmesinden sonra alınan kararların ferman/hüküm hâline getirilmeden önce birer kopyalarının eyaletler ile ilgili defterlere kaydedilmesi sonucunda Eyalet Ahkâm Defterleri ortaya çıkmıştır. Bu genel malumat bağlamında 3 Numaralı Karaman Ahkâm Defteri'nde (s. 97-196) yer alan hükümler tez konumuzu oluşturmaktadır. İlgili hükümler sırasıyla eşkıyalık hareketleri ve gasp olayları, vergi meseleleri, alacak-verecek davaları, vakıflar, arazi ve tapu uyuşmazlıkları ile miras konularında yoğunlaşmaktadır. Divân'da görüşülen bu hususlar, mahallindeki idarecilere hitaben gönderilen emirler üzerinden çözüme kavuşturulmaktaydı. Bu süreçte kaza kadılıkları önemli bir merci olarak vazife görmekteydi. Tez konumuzu teşkil eden hükümler zaman aralığı olarak 1747-1748 yıllarını kapsamaktadır. Bu hükümlerin 1730 İsyanı ve artçı isyanlar ile 1736 Osmanlı-Rusya ve Osmanlı-Avusturya savaşlarının yanında 1723'te başlayıp 1746'da sona eren Osmanlı-İran harpleri tesirinde ortaya çıktıklarını söylemek mümkündür. Asayişten sorumlu asker ve sair görevlilerin cepheye görevlendirilmesi eyaletlerde yol güvenliğinin azalması ve merkezî idarenin kontrolünün zayıflaması ile netice vermiş ve bilhassa Osmanlı kırsalının, yol ve geçitlerinin güvenliğinde zafiyet ortaya çıkmış olduğundan alakalı hükümlerin büyük oranda eşkıyalık, gasp ve yağma hareketleri konulu olması söz konusudur. Savaşın reaya üzerindeki ekonomik baskısı aynı zamanda vergi merkezli şikâyetler ve köy terkleri olarak etkisini göstermiştir.