651 numaralı Karahisâr-ı Sâhib Şer'iyye Sicili'nin transkripsiyon ve degerlendirilmesi

Çalışmamızda 5 Şaban 1335-21 Cumâde'l-âhire 1337 (M. 27 Mayıs 1917-24 Mart 1919) yıllarını içeren 651 numaralı Karahisâr-ı Sâhib şer`iyye sicili incelenmiştir. Bu sicilde bulunan 241 belge günümüz alfabesine çevrildikten sonra belli bir plan dahilinde değerlendirilmiştir.Defterden Karahisâr-ı Sâhib'in idari ve fiziki yapısıyla ilgili olarak yerleşim yerlerinden kaza, nahiye, köy ve mahallelerin isimlerini tespit etmek mümkün olmuştur. Çalıştığımız dönemle ilgili kayıtlarda bulunan bu yerleşim adlarının büyük çoğunluğu günümüzde de halen kullanılmaktadır.Defterdeki kayıtların büyük bölümü, tereke, verese, vekalet, vesayet, nafaka ile ilgili konulardan oluşmaktadır. Bu da Afyonkarahisar'ın o dönemdeki sosyal, iktisadi, kültürel ve dini yapısını değerlendirme imkanı vermektedir. Defterin dikkat çeken bir başka özelliği de sicillere çok az yansıyan ihtida konusudur. Ayrıca gayrimüslim halkın da nüfusu, dini, iktisadi, hukuki ve sosyal yapısıyla ilgili belgeler de defterde yer almıştır.Afyonkarahisar halkı I. Dünya Savaşı'nın etkisiyle ekonomik yönden büyük sıkıntılar içerisindedir. Bir çoğu aile reisi olan genç erkek nüfusun askerlik hizmetinde bulunması, şehit olması ya da savaştan sonra kayıp olması nedeniyle geride kalanlarda ekonomik sıkıntılar hat safhadadır. Bu durumda Eytâm Sândıkları devreye girmiş yardıma muhtaç ailelerin ve yetim çocukların nafaka ihtiyaçlarını karşılamışlardır. Dolayısıyla dönemin bu özelliğine ait müessese ve uygulamalara dair kayıtlar da bahsi geçen defterde yer almaktadır.Çalışmamız yakın tarihimizde önemli bir zaman dilimini oluşturan 20. yy'ın başlarında Afyonkarahisar'ın sosyo-ekonomik yapısına ışık tutacak mühim bilgiler sunacağını ümit ediyoruz.Anahtar Kelimeler: Şer`iyye Sicili, Afyonkarahisar, Ermeni, ihtida.