93 numaralı Antalya şer'iyye sicil defteri'nin transkripsiyon ve değerlendirilmesi (H. 1282 – 1284 / m. 1865 – 1868)

Bilindiği üzere Osmanlı çok uluslu bir yapıya sahip olmasının yanı sıra özellikle Türk-Müslüman kimliği ile ön plana çıkan bir devlettir. Kozmopolit bir yapıya sahip olan Osmanlı, şer'î ve örfî olmak üzere ikili ve birbirini tamamlayan hukuk sistemine sahiptir. Şer'î hukukun uygulayıcısı olan kadı ve onun yardımcısı olan nâib de Osmanlı Devleti'nde oldukça önemli konuma sahiptir. Kadı veya nâib tarafından tutulan şer'iyye sicilleri ise hukuk ve tarih gibi birçok alanda ilk elden kaynak olarak ön plana çıkmaktadır. Tez konumuzun ana kaynağı olan 93 Numaralı Antalya Şer'iyye Sicil Defteri'nin içerik açısından oldukça zengin olması, Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra Antalya'nın 1865 – 1868 yılları arasında idârî teşkîlât, taksîmâtı ve adlî teşkîlâtı, askerî ve dînî hayatı ve sosyo-ekonomik durumu hakkında bilgiler edinmemize olanak sağlamaktadır. Tarihi oldukça eski zamanlara kadar dayanan Antalya, farklı isimlerle anılmasının yanı sıra bir liman şehri olarak akıllara kazınmıştır. Liman zaman zaman popülerliğini kaybetse de uzun yıllar ticaret merkezlerinden biri olma özelliğini sürdürebilmeyi başarmıştır. 1865 – 1868 yılları arasını kapsayan 93 Numaralı Antalya Şer'iyye Sicil Defteri, liman hareketliliği açısından da dolaylı yollardan bilgiler vermektedir. Gemi, gemici, sefîne kayıtları, bazı dükkanlarda ve terekelerde yer alan denizcilikle ilgili malzemeler ve deniz aşırı tüccarlar kayıtları dolaylı kayıtlara örnek olarak gösterilebilir. Şer'iyye sicillerinde yer alan tedavülde olan paralar, tereke kısmındaki eşyalar ve fiyatları, gayrimenkul-alım satımı gibi hususlar ekonomik alana ilişkin bilgi vermektedir. Sosyal alanda ise mahalleler ve yerleşim, aile ve yaşadığı mekân, özellikle terekelerde yer alan ev ve giyim-kuşam eşyaları sayesinde birtakım çıkarımlar yapılabilmektedir. Ayrıca Gayrimüslim kayıtlarının bolluğu, kendi içlerindeki yaşamın yanı sıra Müslüman-Gayrimüslim ilişkileri hakkında da bilgi edinmemize zemin hazırlamaktadır. Bunların yanı sıra şer'iyye sicilleri sayesinde Tanzimat Fermanı'nın getirmiş olduğu yeniliklerin, emir ve yasakların merkezden uzak sayılabilecek bölgelerdeki uygulanabilirliği hususu da gözlenebilmektedir. Anahtar Kelimeler: Antalya, şer'iyye sicili, mahkeme, kadı, nâib.