Abbâsi edebiyatında imta've müânese sanatı

Edebiyat insan hayatındaki en önemli sanatlardan birisidir. Zira edebiyat tamamen insani duyguların somut bir imgesini oluşturmaktadır. Abbâsî Medenîyeti, çeşitli bilim dallarındaki kültürel zenginliğiyle öne çıkarak olgunluğunu ve tekâmülünü tamamlamıştır. Abbâsîlerin edebiyata, şiire ve düzyazıya özel bir ilgisi bulunmaktadır. Bu bağlamda Abbâsîler kendilerinden sonra çok büyük ve zengin bir edebî miras bırakmıştır. Bu edebî miras, adeta Abbâsî yazar ve şâirlerinin, Abbâsî toplumundaki kültürel gerçekliği tasvir ettikleri tükenmez bir kaynak durumundadır. Bu tezde araştırmacı, "zevk ve sosyalite edebiyatı" diyebileceğimiz entegre bir edebî sanatın nasıl oluştuğunu araştırarak Abbâsî dönemindeki edebî yaşamın bir yönüne odaklanmaya çalışmaktadır. Bu sanatta edebî üsluplar çeşitlilik göstermiş ve daha çok şiirle ifade edilmiş olsa bile; hikâye, atasözü, rivayet, diyalog ve makamât yoluyla anlatım da nesirde yaygın bir alana kavuşmuştur. Araştırma, eğlencenin boyutlarıyla sınırlı olmayıp, eğlenceyi geniş anlamıyla; eğlence, eleştiri, eğitim, vaaz ve tahrik amaçlı tenkit olarak ele almakta ve öncelikle Abbâsî dönemi eğlence edebiyatının eleştirel mesajına odaklanmaktadır. Bu araştırmanın önemi, Abbâsî döneminin "zevk ve sosyalite edebiyatı" olarak adlandırılan bu edebiyat olgusunu; kökenleri, gelişimi, amaçları, en önemli edebî ve dilsel özellikleri, anlatım yöntemleri ve Abbâsî döneminde yaygın olan şiir ve düzyazı amaçlarıyla ilişkileri açısından incelemesinden kaynaklanmaktadır. Ayrıca övgü, hiciv ve zühd gibi farklı amaçlar arasındaki ortak noktayı araştırarak bu amaçların nasıl bir araya geldiğini ve kendi bağımsız temelleri ile ortak nitelikleri olan bir edebî olguyu nasıl oluşturduğunu göstermeye çalışmaktadır. Araştırma, yazarın o dönemdeki rolüne, etkisine, duygu durumunu nasıl ifade ettiğine, yaşadığı dönemin entelektüel, politik, sosyal ve ekonomik koşullarına ve bunlarla hem olumsuz hem de olumlu etkileşimine odaklanmaktadır. Saray edebiyatı, tagâfül, tehâmuk ve tetaffül edebiyatlarının ortaya çıkışı gibi konularla ile ilgili sorulara yanıtlar sunmaya çalışmaktadır. Aynı zamanda, Abbâsî toplumunun kamusal ve özel sınıflar açısından doğru bir tasvirini yapmaya çalışmakta, zevk ve eğlence edebiyatıyla ilgili diğer konularla da ilgilenmektedir.