Abdülaziz Ağtâşî'nin "Tuhfetü'l-ihvân min hameleti'l-Kur'ân" isimli eserinin tahkik tercüme ve değerlendirilmesi

Kur'ân'ın lafzının doğru telaffuzu ve tilâvetindeki güzelliğin korunması amacıyla geliştirilen tecvid ilmi, İslâm tarihinde erken dönemlerden itibaren müstakil bir disiplin hâline gelmiş, zaman içerisinde farklı bölgelerde çeşitli üslup ve yöntemlerle tecvid ilmi alanında pek çok eser telif edilmiştir. Bu eserlerden biri de Osmanlı son dönem âlimlerinden Abdülaziz el-Ağtâşî tarafından kaleme alınan Tuhfetü'l-ihvân min hameleti'l-Kur'ân'dır. Söz konusu eserin tahkik tercüme ve değerlendirilmesinin yapıldığı bu çalışmada öncelikle tecvid ilminin tarihsel gelişim çizgisi ortaya konulmuş, ardından Tuhfetü'l-İhvân'ın matbu ve yazma nüshaları incelenmiştir. Eserin nüshaları karşılaştırılarak ortak ve farklı yönleri tespit edilmiş, müellifin kalemine en yakın metin belirlenmiştir. Tahkik sürecinde bâblar hâlinde aktarılan tecvid konuları sistematik bir biçimde tasnife tabi tutulmuş ve bazı değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca, eserde farklı kaynaklardan aktarıldığı anlaşılan bilgilerin asılları tespit edilmiş, bunlara hem metin içinde hem de dipnotlarda yer verilmiştir. Araştırma esnasında elde edilen bulgular, Tuhfetü'l-İhvân'ın yalnızca tecvid kurallarını içermekle kalmadığını; aynı zamanda Kur'ân tarihi, kıraat geleneği ve Osmanlı ilim dünyasının ilmî birikimine dair önemli veriler sunduğunu göstermektedir. Bu yönüyle eser, Osmanlı'nın son döneminde kıraat ve tecvid sahasında telif edilen nadide örneklerden biri olarak hem klasik geleneğin sürekliliğini hem de dönemin ilmî atmosferini yansıtmaktadır. Netice itibariyle, Tuhfetü'l-İhvân'ın tahkik ve tercümesiyle birlikte ilim dünyasına kazandırılmasının kıraat ve tecvid literatürüne katkı sağlayacağı; aynı zamanda Osmanlı dönemi Kur'ân ilimleri tedrisatına dair yeni verilerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayacağı kanaati hasıl olmuştur.