Abdülkadir Baş Ayân el-Abbâsî'nin hayatı ve "El-Baṣra fi-Edvârihe't-Târîḫiyye" eserinin tercümesi

Yeryüzünün en kadim toprak parçasından biri olan, günümüzde Irak ve Kuveyt arasına kalan ve İslam tarihi açısından büyük öneme sahip olan kadim "Basra Şehri'nde" insan nefesinin duyulması, şehirleşme ve kültürlerin oluşması çok eski devirlere dayanır. "Basra" deyince akla, Abbâsîler, Timur devleti, Safeviler, Farisiler, Akkoyunlu, Karakoyunlular gelse de aslında bu kadim topraklar, çok daha farklı devlet ve kültürlerin doğuşuna beşiklik etmiş pek çok kavme yurt olmuştur. Mesela: Milattan önce Asurlulara ve Irak'ın el-Hilla kasabasına yerleşen Babillilere ve daha pek çok uygarlıklara beşik olmuştur. Basra Şehrinin, İslam tarihi açısından önemi ise, kuruluş hikâyesi ile başlar: İslam dinin Peygamberi Hz. Muhammed'in (s.a.v) övgüsüne mazhar olmuş şehir. Hz Ömer'in, Utbe bin Gazvan'ı görevlendirerek kurdurduğu kutlu şehirdir. Basra, o günden sonra ilimin, edebiyatın merkezi olmuş Mekke ve Medine'deki "Ukaz Panayırının" muadili olan "Mirbed panayırları" Basra'da kurulmuştur. Sadece panayır değil çeşitli edebiyat eserlerinin neşvünema bulduğu, pek çok şairin durağı haline gelen Basra, 'İslam düşünce tarihi' açısından da büyük öneme haizdir: "Deve Olayı; Zenci olayı" gibi tarih üzerinde etki bırakan pek çok vaka bu topraklarda cereyan etmiştir. Bu topraklar, tarihin akışına yön veren savaşlara, bilim-ilim dünyasına yön veren fikri akımlara, İslam dünyasının hukuk kaidelerini ortaya koyan pek çok fukahaya, mezhepler tarihi açısından başat rol oynayan isimlere, memleket olmuştur. İnsanlık tarihi ve İslam tarihi açısından önemli olan bu şehri, Abdülkadir Baş Ayân el-Abbâsî , "el- Baṣra fî-Edvârih't-Târîḫiyye" ismini verdiği bu kitabında: Kuruluşundan Osmanlı dönemine kadar Basra'nın tarihi devirlerini anlatmıştır. Bu kadim toprakların şahit olduğu kültürü/harsı bir edebiyatçı naifliği ile bedii şekilde anlatan Abdulkadir Baş Âyân El-Abbâsî ve Abbasi ailesi Basra için yaptıkları hizmetler açısından ayrı bir önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Abdulkadir Baş Âyân el-Abbâsî'nin, "el-Baṣra fî-Edvârih't-Târîḫiyye" kitabının Arapçadan Türkçeye çevirisi ve müellifinin hayatına dair yapılan araştırmalar mahfuz olup sadece "Basra tarihi" değil, Irak'tan, dünyanın pek çok ülkesine yayılan "Baş Âyân el-Abbâsî" ailesi tanıtılmıştır. Abdulkadir Baş Âyân el-Abbâsî'nin hayatı ve Basra'ya yaptığı hizmetler, bıraktığı eserler, Basra için yaptığı hizmetler anlatılmıştır.