Arnavutça'da geçmiş zamanın edinimi: Biçimbirimsel işlemleme ve gösterim açısından sezdirimler

Bu çalışmanın amacı, Arnavutça'da geçmiş zamanın edinimini incelemektir. Arnavutça, ekler açısından oldukça zengin bir dildir ve bu zenginlik özellikle fiillerin farklı zamanlara göre çekiminde öne çıkmaktadır. Geçmiş zaman çekimi bileşenleri ve içerdiği farklı süreçler göze alındığında oldukça karmaşıktır. Geçmiş zaman oluşturmada ek ekleme (üçüncü tekil kişi için `-i' ve `-u' ekleri eklenir); fiil kökünde genişleme (üçüncü tekil kişi için dört ek : `-v', `-t', `-jt', `-r' bulunur) ve kök değişimi olmak üzere, temelde üç süreç göze çarpar. İngilizce'den farklı olarak Arnavutça, `düzenli' ve `düzensiz' çekim arasında net bir ayrım yapmaz ve her durumda uygulanabilen (default) bir geçmiş zaman oluşturma sürecine sahip değildir. Arnavutça'da fiillerin sessel (fonolojik) yapıları ile geçmiş zaman çekimleri arasında bazı ilginç farklılıklar göze çarpmaktadır. Aynı fonolojik sınıfa ait fiiller, geçmiş zaman çekimlerinde birbirlerinden farklı davranabilmektedir. Ayrıca, Arnavutça bir fiilin çekilmiş halleri arasında paradigmatik ilişkiler ve çelişkilerin gözlenebileceği nadir dillerden birisidir.Bu çalışma, ana dili Arnavutça olan 64 çocuktan toplanan veriyi incelemektedir. Çocuklar, yaşlarına göre üç gruba ayrılmışlardır (yaş aralığı: 2;8 ? 5;8). Çocukların, istenen fiillerin şimdiki ve geçmiş zaman çekimlerini üretmeleri için Resim Uyaranlı Anlatma yöntemi kullanılmıştır. Toplanan veri içinden yalnızca geçmiş zaman çekimleri analiz edilmiş ve kullanılmıştır. Çalışmaya özellikle farklı fonolojik sınıflardan seçilen fiiller, bir diğer deyişle, farklı geçmiş zaman çekimini temsil eden fiiller ve aynı fonolojik sınıfa ait ama farklı geçmiş zaman çekimleri gösteren fiiller dahil edilmiştir.Bulgular, çocukların yaştan bağımsız olarak yalnızca birinci ve ikinci geçmiş zaman çekimlerinde kullanılması gereken `-v' ekini yaygın olarak üçüncü tekil şahıs için de kullandıklarını, bir genelleme yaptıklarını ortaya çıkarmıştır. Gözlemlenen olgu, literatürde paradigmatik benzeşme olarak bilinen durumu desteklemektedir. Çalışmanın bir diğer önemli bulgusu ise çocukların edinim sırasında farklı bir geçmiş zaman oluşturma sürecine sahip fiilleri kendilerine uygun olmayan bir geçmiş zaman oluşturma sürecine tabi tutmaları olmuştur. Bu durum, benzer sessel (fonolojik) özellikler gösteren fiillerde gözlemlenmiştir.. Dolayısıyla, fonolojik benzerliğin çocukların geçmiş zaman ediniminde önem taşıdığı sonucuna varılmıştır.Çalışmanın sonuçları özellikle literatürde paradigmatik etkiler konusunda oluşmuş gözlemlere ve morfofonolojik ve/veya anlamsal özellikler paylaşan sözcükler arasındaki benzerliklerin önemini vurgulayan çalışmaların ışığında tartışılmıştır. Arnavutça konuşan çocukların gösterdiği `v-kök genişlemesi' genellemesinin, geçmiş zaman ediniminde ortaya çıkan, yetişkinlerin geçmiş zaman işleme seviyesine ulaşmalarına yarayan sürecin bir parçası olduğunu tahmin ediyoruz. Bulgularımız, dilde varolan örneklere benzeşme ve sözcükler arasındaki yapısal ilişkilerin ön planda tutulduğu morfolojik işleme modellerini desteklemektedir.