Afet sonrası toplanma alanlarının kapasite yeterlilikleri ve erişilebilirliklerinin değerlendirilmesi: Merkezefendi ilçesi (Denizli) örneği

Son yıllarda meydana gelen doğal, insan kaynaklı ve teknolojik kökenli afetlerin hem sıklığında hem de şiddetinde kayda değer bir artış gözlemlenmektedir. Zamanlaması öngörülemeyen bu afetlerin günümüzde ve gelecekte varlığını sürdüreceği akademik çevrelerce kabul görmektedir. Türkiye'nin jeopolitik konumu dikkate alındığında, ülkenin çeşitli coğrafi bölgelerinde geçmişten bu yana afet olaylarıyla karşılaştığı ve bu durumun gelecekte de devam edeceği değerlendirilmektedir. Denizli ili, 1. derece deprem kuşağında yer alması nedeniyle yüksek afet riski taşıyan illerimiz arasında bulunmaktadır. Bu araştırma kapsamında, Denizli ilinin merkez ilçelerinden biri olan Merkezefendi İlçesi'ndeki afet sonrası ilk toplanma alanlarının kapasite yeterlilikleri ve erişilebilirlik düzeylerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışma metodolojisinde, öncelikle Denizli il merkezindeki tüm ilçelerin toplanma alanları genel olarak ele alınmış, ardından odak noktası tek bir merkez ilçeye indirgenmiş ve örneklem olarak seçilen üç mahalle (Karahasanlı, Karaman ve Muratdede) özelinde detaylı analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sürecinde, ilgili kurum ve kuruluşlardan temin edilen veriler, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknolojisi kapsamında ArcGIS yazılımı aracılığıyla analiz edilmiştir. Yapılan analizler neticesinde, ilk toplanma alanlarının kapasite yeterlilikleri ve erişilebilirlik parametreleri değerlendirilmiştir. Çalışmada, ilk toplanma alanları için kişi başına düşen brüt alan gereksinimi 2.5m² olarak kabul edilmiş; erişilebilirlik kriterleri ise 250-500 metre mesafe ve 5-10-15 dakikalık yürüme süreleri şeklinde belirlenmiştir. Bulgulara göre, inceleme kapsamındaki mahallelerden Karahasanlı'da bulunan ilk toplanma alanlarının kapasite açısından yeterli olduğu, ancak yaya erişimi bakımından kısmen yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan, Karaman ve Muratdede mahallelerindeki toplanma alanlarının hem kapasite hem de yaya erişimi açısından yetersiz olduğu saptanmıştır. Bununla birlikte, erişim mesafeleri dikkate alındığında, ilk toplanma alanlarının idari sınırları aşarak komşu mahallelerdeki nüfusa da hizmet verebildiği ortaya konmuştur. Öte yandan, yaya erişiminin sağlanamadığı bazı bölgelerin varlığı da tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ilk toplanma alanlarının kapasite hesaplamalarının idari sınırlara göre değil, hizmet verdikleri alandaki nüfus yoğunluğuna göre yapılması gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır. Şehir planlama disiplini açısından değerlendirildiğinde, ilk toplanma alanlarının hem mahalle ölçeğinde hem de ilçe genelinde, erişilebilirlik ve nüfus dağılımı kriterleri dikkate alınarak bütüncül bir yaklaşımla planlanmasının zorunluluğu anlaşılmaktadır. Çalışmanın genel bulguları, ilk toplanma alanlarının kent planlama disiplini ile afet ve risk yönetimi arasındaki kritik bağlantı noktasını oluşturduğunu ve afet öncesi yapılan planlamaların, afet sonrası süreçte ilk toplanma alanlarının işlevselliğine doğrudan etki ettiğini göstermektedir.