Agageldi Allanazarov'un "Şol Bir Gezek Uçan İt" adlı povestinin çocuğa görelik ilkesine göre incelenmesi

Bu yüksek lisans tezinde, çağdaş Türkmen çocuk edebiyatının önemli yazarlarından Agageldi Allanazarov'un Çölüñ Deñiz Günleri adlı kitabında yer alan Şol Bir Gezek Uçan İt adlı povest çocuğa görelik ilkesi çerçevesinde incelenmektedir. Çalışmada, povestin çocuk okurun bilişsel, duyuşsal ve kültürel gelişim özelliklerine uygunluğu, konu, karakterler, dil ve anlatım ve iletiler bakımından bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak metin çözümlemesi, betimsel analiz ve doküman incelemesi teknikleriyle yürütülmüş; eserin özgün Türkmence metni ile araştırmacı tarafından hazırlanan Türkiye Türkçesi çevirisi birlikte değerlendirilmiştir. Tezde öncelikle çocuğa görelik kavramının kuramsal çerçevesi ortaya konmuş, ardından povest bu dört ölçüt doğrultusunda analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda, eserin merkezinde yer alan Möngözlüce karakterinin yaşam serüveni aracılığıyla aidiyet arayışı, sevgi, sadakat, sorumluluk, özgürlük ve bağımsızlaşma gibi temaların çocuk okurun özdeşim kurabileceği bir anlatı yapısı içinde sunulduğu tespit edilmiştir. İnsan–hayvan ilişkilerinin idealize edilmeden; güven, hayal kırıklığı ve seçim yapma gibi yaşamsal deneyimler üzerinden ele alındığı görülmüştür. Dil ve anlatım açısından Allanazarov'un sade, akıcı ve sezdirici bir üslup benimsediği; sözlü kültür unsurlarını modern anlatı teknikleriyle birleştirerek didaktik bir söyleme başvurmadan değer aktarımı sağladığı belirlenmiştir. Sonuç olarak Şol Bir Gezek Uçan İt, çocuğa görelik ilkesi bakımından güçlü bir örnek sunmakta; bu çalışma, eserin pedagojik ve edebî değerini ortaya koyarak çocuk edebiyatı araştırmalarına özellikle de Türkmen çocuk edebiyatı araştırmalarına katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Agageldi Allanazarov, Türkmen çocuk edebiyatı, Çocuğa görelik, Değerler eğitimi