Ahlaki benlik düzenlemenin, suçluluk ve utancın, ahlaki kimliğin, ahlaki cesaret ve yardım davranışlarına etkileri

Bu çalışmada kavramsal olarak birbirinden ayrıştırılan ahlaki cesaret ve yardım davranışları görgül olarak karşılaştırılmış ve bu davranışları etkileyen faktörler ele alınmıştır. Ahlaki cesaret, haksızlığa karşı, olumsuz sosyal riskleri göze alarak tepki göstermektir. Yardım davranışı ise herhangi bir zorunluluğa bağlı olmaksızın, bireyin karşısındaki kişinin yükünü hafifletmeye, zor durumunu düzeltmeye ya da olası zor durumunu önlemeye yönelik gösterdiği davranış biçimleridir. Bu araştırmada, ahlaki cesaretin, koruma odaklı benlik düzenleme stratejisi temelinde ahlaki kayıp düşünce yapısıyla tetiklenebileceği, yardım davranışının ise geliştirme odaklı benlik düzenleme stratejisi temelinde ahlaki kazanç düşünce yapısı ile tetiklenebileceği öngörülmüş ve bu yönde hipotezler geliştirilmiştir (tümdengelim yaklaşımı). Bu hipotezleri test etmek amacıyla iki deneysel çalışma gerçekleştirilmiştir. İlk deneyin bulguları doğrultusunda ikinci deneyde karma desen (ardışık açımlayıcı desen) uygulanmasına karar verilmiş, böylece ikinci deneyde elde edilen nicel bulgular açımlayıcı bir yol izlenerek (tümevarımsal yaklaşım) nitel veriyle sentezlenmiştir. İlk deneyde 83 (NKadın = 63, NErkek = 20) ikinci deneyde ise 157 (NKadın = 112, NErkek = 45) üniversite öğrencisine ulaşılmıştır. İkinci deneyden sonra gerçekleştirilen nitel araştırmada ise bu deneye katılan öğrenciler arasından seçilen 18 katılımcı (NKadın = 10, NErkek = 8) yer almıştır. Nicel araştırmalarda (iki deneyde) benlik düzenleme stratejilerinin (koruma odaklı ve geliştirme odaklı benlik düzenleme stratejilerinin) ahlaki cesaret ve yardım davranışı üzerindeki etkileri istatistiksel analiz yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Aynı zamanda, bu çalışmalarda suçluluk/utanç duygularının ve ahlaki kimliğin ahlaki cesaret ve yardım davranışları ile ilişkileri yine istatistik analiz teknikleri vasıtasıyla incelenmiştir. Nitel araştırma aşamasında katılımcıların anlatımları tematik analize tabi tutulmuştur. Son aşamada ise nicel ve nitel veriler sentezlenmiştir. Nicel bulgular birlikte ele alındığında, ahlaki kayıp düşünce yapısının (koruma odaklı benlik düzenleme stratejisi) ahlaki cesaret üzerinde anlamlı etkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca nicel çalışmalarda her iki davranışın da suçluluk duygusu ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler gösterdiği bulunmuştur. Ek olarak, nitel veriler ahlaki cesaret davranışında duygusal maliyetin (bedel), yardım davranışında ise duygusal kazancın (ödül) öne çıktığını göstermiştir. Nitel çalışmada ayrıca, nicel çalışmalarda incelenmemiş olan toplumsallık temasının hem ahlaki cesaret hem de yardım davranışı açısından önemli olduğu ortaya konmuştur. Elde edilen tüm bulgular ilgili alanyazın bağlamında tartışılmıştır.