Family, companions, and death: Seyyid Hasan Nûrî Efendi's microcosm (1661-1665)

Bu tez Osmanlı edebiyatındaki ilk günlük olarak kabul edilen ve Seyyid Hasan Nûrî Efendi (ö.1688) tarafından 1661-1665 yılları arasında kaleme alınmış olan, müellifin kendi tabiriyle sâlnâme, literatürde bilinegelen ismiyle Sohbetnâme adlı metin üzerine bir egzersizdir. Bir edebî tür olarak günlüğün tarihsel devamlılık arz ettiği kabulüne şüphe ile yaklaşan bu çalışma, aralarında Kaspar von Kreyerz ve Gabriele Jancke gibi araştırmacıların da bulunduğu bir grup Alman ve İsviçreli tarihçinin iddialarından etkilenerek modern-öncesi dönemlerde yazılmış 'günlüklüklerin' modern dönemdeki benzerlerinden farklı olarak yazarın iç dünyasından ya da bireyselliğinden çok ait olduğu sosyal zümreyi ve kültürel altyapısını açığa vuran metinler olduğunu ileri sürecek ve bu iddiayı sâlnâme(ler) özelinde inceleyecektir. Bu amaç doğrultusunda tezin birinci bölümünde öncelikle yazarın biyografisi incelenecek ve metnin teknik ve bağlamsal bir analizi yapılacaktır. Tezin ikinci bölümünde, erken modern günlüklerin prosopografik kaynaklar olduğu fikrine binaen, Seyyid Hasan Nûrî Efendi'nin günlüğünde yansıttığı sosyal çevresinin üç katmanlı bir analizine kalkışılacaktır. Birinci katman yazarın ailesini, ikinci katman gündelik hayatını şekillendiren tekke çevresini, dostlarını ve mahalle eşrafını, üçüncü katman ise sıradışı eksenleri ve yazarın üst-tabakadan tanıdıklarını ele alacaktır. Üçüncü ve son kısımda ise günlükte bu sosyal dünyanın güçlü bir parçası olarak karşımıza çıkan ölüm teması üzerine yoğunlaşılacaktır. Bu temayı sosyal, folklorik ve antropolojik bir olgu olarak irdeleyecek olan bu kısım, metnin verdiği bazı bilgiler ışığında, Osmanlıların ölüme ve ölülerine karşı tavırlarını, yine metnin kendi terminolojisi vasıtasıyla teessür, ayin ve rekabet kavramları üzerinden sorgulamaya çalışacaktır.