Aile ve toplumda yaşlı istismarı, ihmali ve önleme politikaları "Adıyaman, Mersin ve İstanbul illeri örneği"

İstismar ve ihmal konusu sosyal hizmet alanında kadın, çocuk ve engelli gruplarında sıklıkla bahsedilen, üzerinde durulan konular olmuştur. Sosyal bir sorun olarak yaşlı istismarı ve ihmali ise diğerleri gibi toplumda kolaylıkla kabul görememiştir. Ailesinin yanında yaşayan yaşlının yakınları tarafından ihmal edileceği ya da istismar durumuyla karşılaşması toplumumuzda çok da olası olarak görülmemektedir. İhmal ve istismar vakalarıyla karşılaşılsa bile bunlar gün yüzüne çıkamamaktadır. Yaşlılık dönemine giren bireyde vücut fonksiyonlarında azalmalar gözlenir, aktif işgücünden düşen yaşlı ekonomik olarak da bağımlı hale gelir. Bu bağımlılık ailede başlayarak git gide akrabalara, yaşlının sosyal çevresine kadar uzanır. Aile ya da akraba bakımı mümkün olmayan yaşlılarda bakım verme görevi kurum ve kuruluşlara aktarılır. Dolayısıyla yaşlı birey çeşitli düzeylerde bağımlı hale gelir. Yaşlı birey bakımından incelendiğinde bu dönemde, toplumun sosyal ve kültürel alanlardaki değişimleri bunlara ayak uyduramayan yaşlılar açısından bir sosyal çevre ve statü kaybına yol açar. Toplumdan ve sosyal çevreden git gide dışlanan yaşlı ekonomik gücünü de kaybettiği için aile de ve toplumda bir yük olarak kabul görür. Modern ve gelişen toplumların insanlara aşılamaya çalıştığı da aslında tam olarak budur sistemi yavaşlatan ya da aksatan kim varsa onu sistem dışına atmak. Bilinçli ya da bilinçsiz olarak sistem dışına sürüklenen yaşlıya karşı değişen davranışlar sonucu önce ihmal ortaya çıkacak ve ardından daha ileri boyut olan istismar gerçekleşmeye başlayacaktır. Bu aşamada bahsedilen istismar çeşitli türlerde olmakla birlikte temelde yaşlıya fiziksel, duygusal veya psikolojik yönden zarar veren, acı çektiren, yaşam kalitesini düşürerek yaşama umudunu yitirmesine neden olan her türlü davranıştır. İhmal ise yaşlıya doğrudan acı veren davranışlar olmamakla birlikte yaşlının sosyal, fiziksel, duygusal ihtiyaçlarını karşılamayarak onu iyilik halinden mahrum ve yetersiz bırakma olarak tanımlanabilir. Yaşlı istismarı, ihmali ve önleme politikaları çalışmamızın temel çerçevesini oluşturmaktadır. Çalışmamızın amacı yaşlıların aile ve toplumda ihmal ve istismar durumlarının belirlenmesi, buna etki eden faktörlerin bulunması ve sosyo demografik değişkenlerle ihmal ve istismar durumları arasındaki ilişkinin derecesinin ve yönünün belirlenmesidir. Araştırmamızda hipotezlerin denenmesi için veriler anket yöntemiyle toplanmış SPSS 23.0 programıyla analiz edilmiştir. Araştırmamızda 81 ve üzeri yaş grubunda istismar ve ihmal durumuyla karşılaşma olasılığının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmamızda istismar edilme bakımından kadın ve erkek katılımcılar arasında anlamlı bir farklılık ortaya çıkmamıştır. Eğitim seviyesi daha az olan katılımcıların istismarla karşılaşma durumlarının arttığı görülmüştür. Ayrıca kendi kendine yetebilen ve günlük işlerini kendi başına gerçekleştiren yaşlıların ihmal ve istismar edilme durumlarıyla daha az karşılaştıkları görülmüştür. Analizler sonucunda ihmal istismar ölçekleri ve sosyo demografik değişkenlerin bazıları arasında anlamlı farklılıklar bulunmuş çıkan sonuçlar istatistiki olarak yorumlanarak sosyal hizmet literatürü ile bağdaştırılmıştır. Sorunların çözümlerine yönelik model önerisi ile desteklenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal hizmet; Yaşlı birey; Yaşlı istismarı; Yaşlı ihmali