Ajuga xylorrhiza kıt tan'ın in vıtro mikroçoğaltılmasına sitokinin ve oksin kombinasyonlarının etkisi

Ajuga xylorrhiza Kit Tan yaşam alanı belli bir bölgeyle sınırlı (Diyarbakır'ın Çermik ilçesi), nesli tükenme tehlikesi altında olan, nadir ve hassas bir bitki türüdür. Bitki doku kültürleri yöntemleri kullanılarak endemik bitki türlerinin genetik çeşitliliğinin korunması ve sürdürülebilirliği sağlanabilir. Bu nedenle tez çalışmasında, koruma altında olan Ajuga xylorrhiza Kit Tan'nın genetik çeşitliliğinin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi amacıyla, in vitro ortamda mikroçoğaltılmasında sitokinin ve oksin kombinasyonlarının etkisi araştırıldı. Çalışmamızın birinci aşamasında; mikroçoğaltımda kullanılacak eksplantların temini için olgun tohumlar hormonsuz 1/4 MS besi ortamında çimlendirildi. 1.0-2.0 cm boyundaki in vitro sürgünler, kinetin'in farklı konsantrasyonları (0.125-0.25-0.5-1.0 mg/L) ile (IAA ve NAA)'nın 3 farklı konsantrasyonunun (0.1-0.2-0.5 mg/L) kombinasyonlarını içeren MS besi ortamında kültüre alındı. Tüm kültürlerde sürgün çoğaltımının meydana geldiği ve IAA konsantrasyonlarının NAA konsantrasyonlarından daha iyi sonuç verdiği belirlendi. Besi ortamında sitokinin yanında oksin ilave edilmesinin, sürgün çoğaltımını olumlu teşvik ettiği tespit edildi. Sonuç olarak tüm uygulama grupları arasında en fazla yeni sürgün oluşumu, eksplant başına 10.91 adet sürgün ile 0.125 mg/L Kin+ 0,1 mg/L IAA içeren besi ortamından elde edilirken, en düşük sürgün oluşumu da eksplant başına 2.80 adet sürgün ile 0.5 mg/L Kin+ 0.5 mg/L NAA içeren besi ortamından elde edildi. Sürgün boyu bakımından ise en iyi sonuç 3.10 cm ile 0.5 mg/L Kin içeren besi ortamında kültüre alınan sürgünlerden elde edildi. İn vitro koşullarda elde edilen sürgünlerin köklendirilmesi için (IAA-NAA)'nın farklı konsantrasyonlarının (0.25 – 0.5 – 1.0 – 1.5 mg/L) bulunduğu 1/1 MS besi ortamı kullanıldı. Kontrol grubu ve 0.25 mg/L IAA uygulama grubunda kültüre alınan eksplantlarda kök oluşumu meydana gelmediği, diğer gruplar da ise konsantrasyona bağlı olarak farklılıklar göstermekle birlikte kök oluştuğu gözlendi. Kullanılan NAA konsantrasyonlarının IAA konsantrasyonlarından daha iyi sonuç verdiği belirlendi. Hem kök boyu hem de kök sayısı bakımından en iyi sonuçlar sürgün başına ortalama 26,50 adet kök ve 1,51 cm ile 1,5 mg/L NAA ile desteklenmiş besi ortamında kültüre alınan eksplantlardan elde edildi. Ayrıca, kontrol grubu dâhil olmak üzere tüm uygulama gruplarında kültüre alınan eksplantların yeni sürgünler oluşturduğu ve sağlıklı bir şekilde gelişimine devam ettiği gözlendi. Köklendirilen fideler, perlit-torf karışımı (1:2) bulunan saksılara aktarılarak toprağa adaptasyonları başarılı (%100) bir şekilde gerçekleştirildi.