Akarsu makrobentik omurgasızlarının kuraklığa karşı dayanıklılığının araştırılması

Küresel iklim değişimi ve insan etkileri Dünya üzerindeki hemen her ekosistem üzerinde çeşitli etkilere neden olmaktadır. Bu ortamlardan biri de tatlısu ekosistemlerinden olan akarsulardır. Akarsular iklim değişimi ve antropojenik etkiler nedeniyle her geçen gün kuruma riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Akarsuların kuruması durumunda, buralarda yaşayan makrobentik omurgasızların etkileneceği kuşkusuzdur. Ancak makrobentik omurgasızlar arasında hangi grupların kurumadan ne kadar etkileneceği, hangilerinin susuz ortamda ne kadar hayatta kalabileceği konusunda yeterli bilgi bulunmamaktadır. Bu bilgileri elde etmek amacıyla bu tez çalışmasında Karasu (İstanbul) ve Davul (Kocaeli) derelerinden elde edilen çeşitli makrobentik omurgasızların susuz ortamda hayatta kalma sürelerini, yani susuzluğa olan dayanıklılıklarını belirlemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda 2021 ve 2022 yıllarında arazi çalışmaları yapılmış ve istasyonlara ait bazı fiziko-kimyasal veriler de kaydedilmiştir. Arazi çalışmaları sonucunda 9 ordo (Amphipoda, Ephemeroptera, Odonata, Diptera, Hemiptera, Coleoptera, Trichoptera, Oligochaeta ve Gastropoda) ve bu ordolara ait 15 familya (Gammaridae, Caenidae, Gomphidae, Libellulidae, Calopterygidae, Platycnemidae, Tabanidae, Chironomidae, Psychodidae, Tipulidae, Corixidae, Pleidae, Dytiscidae, Limnephilidae ve Lymnaeidae) ve 12 tür (Gammarus sp., Caenis rivulorum Eaton, 1884, Gomphus vulgatissimus Linnaeus, 1758, Onychogomphus forcipatus Linnaeus, 1758, Orthetrum coerulescens Fabricius, 1798, Calopteryx virgo Linnaeus, 1758, Platycnemis pennipes Pallas, 1771, Tabanus sp., Copropsychoda sp., Tipula sp., Platambus sp. ve Helophorus sp.) bulunmuştur. Bu familyalar ve türler hem Karasu hem de Davul dere için yeni kayıt niteliğindedir. Susuzluk deneyleri toplam 270 birey üzerinde gerçekleştirilmiştir. Deneylerin sonucunda Chironomidae familyasına ait elde edilen tüm bireyler susuz ortamda sadece bir saat hayatta kalabilirken, en uzun süre (168 saat) hayatta kalan omurgasız Gomphus vulgatissimus türüne ait bir birey olmuştur. Tamamen susuz bir ortamda ilk altı saat içinde deneyde kullanılan bireylerin %50'sinin öldüğü görülmüştür. Bu çalışma, kuraklık ya da insan etkileri sonucu su içeriğini kaybeden derelerde yaşayan makrobentik omurgasızlar üzerine oluşabilecek etkilerin boyutları hakkında yapılan ilk çalışmadır ve aynı zamanda ülkemizde farklı makrobentik omurgasız gruplarının susuzluğa karşı toleranslarını zamansal değerler ile ilk kez ortaya koymaktadır.