Aksaray atmosferinde parçacık boyut dağılımlı partiküler organik madde kompozisyonunun ve kaynaklarının belirlenmesi

Bu tez çalışmasının ana amacı yaz ve kış mevsimlerinde Aksaray atmosferinde bulunan partikül madde (PM) kompozisyonunda PAH bileşenlerinin belirlenmesidir. Ana hedef: (1) parçacık boyutuna bağlı olarak PAH kompozisyonun belirlenmesi, (2) Aksaray atmosferindeki PAH düzeylerinin belirlenmesi, (3) Yaz ve kış mevsiminde belirlenen PM ve PAH kompozisyonun karşılaştırılmasıyla yaz ve kış mevsimi arasında benzerlik ve farklılıkların açığa çıkartılması, (4) kaynak belirleme çalışması ile Aksaray hava kalitesini etkileyen ana kaynakların belirlenmesi gibi özel amaçları içermektedir. Yukarıda belirtilen amaçlara ulaşmak için Aksaray'da Ağustos 2019 ve Eylül 2020 tarihleri arasında 13 hafta yaz ve 16 hafta kış periyodlarında haftalık PM örnekleri toplanmıştır. PM örnekleri kaskat örnekleyici ile kuvars filtre üzerinde sekiz farklı parçacık boyutunda toplanmıştır. ∑PAH konsantrasyonu bimodal (çift tepeli) dağılım göstermiş ve ultra ince parçacık boyutunda pik konsantrasyona ulaşmıştır. Mevsimsellik açısından bakıldığında ise kış periyodunda ∑PAH konsantrasyonlarının yaz periyoduna kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. PM kompozisyonunda analiz edilen PAHların bazıları bimodal dağılım gösterirken, bazıları unimodal dağılım göstermiş, bazı parametreler ise ikiden fazla dağılım özelliği sergilemiştir. Üretilen veri setine uygulanan diagnostik oran yöntemi ile kış periyodunda domine eden kaynakların petrojenik olduğu ve yaz periyodunda da pirolojik kaynakların baskın olduğu görülmüştür. Kaynakların belirlenmesine yönelik çalıştırılan PMF modeli ile de 4 faktörlü bir çözüm elde edilmiştir. Şehir atmosferini etkileyen başlıca kirletici kaynakları (1)evaporatif emisyon ve tam yanmamış petrol, (2) evsel ısınma, (3) trafik ve (4) biyo-kütle yanması olarak saptanmıştır.