Akut iskemik inmede endovasküler tedavi sonrası hastaların uzun dönem takibi

Amaç: Bu çalışmanın amacı Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Farabi Hastanesi' ne akut inme semptomu ile başvurup akut iskemik inme (Aİİ) tanısı koyulan, 2015 inme tedavi rehberine göre endovasküler tedaviye uygun görülen ve endovasküler işleme alınmış olan hastaların prospektif olarak tedavi sonrası rekanalizasyon oranları, klinik iyileşme, erken ve geç dönem gözlenen komplikasyonlar ve mortalite oranlarının takibinin yapılmasıdır. Yöntem: Bu çalışmaya Şubat 2016 ve Ağustos 2019 tarihleri arasında Aİİ tanısı alan, akut dönem tedavisi planlanan ve bu tedavide endovasküler tedavi (EVT) uygulanmasına karar verilmiş olan 100 hasta, prospektif olarak dahil edilmiştir. Hastaların demografik özellikleri, iskemik inme risk faktörleri, başvuru anındaki Ulusal Sağlık Enstitüsü İnme Ölçeği (NIHSS) skorları, semptom başlangıç zamanı, hastaneye başvuru zamanı, trombolitik tedavi alan hastaların iv tPA başlangıç süresi, kasık giriş-rekanalizasyon süresi, ekstrakraniyal ve intrakraniyal komplikasyonlar ve işlem sonrası Trombolysis In Cerebral Infarction (TICI) skorları kaydedilmiştir. Hastalar prospektif olarak takip edilerek 1. ay, 3. ay ve 1. yıl mRS değerleri kaydedilmiştir. 3. ay mRS 0-2 iyi klinik sonlanım olarak değerlendirilmiştir. Hastalar TICI skorlarına göre, yaş, semptom başlangıcı ve kasık girişi arasındaki süreye, NIHSS skorlarına ve tedavi özelliklerine göre alt gruplara ayrılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 69,24±13,32 idi. Hastaların 55'i (%55) kadın, 45'i (%45) erkekti. Hastaların 68 (%68)'nin NIHSS değeri 15'in altındayken, 32 (%32)'sinin NIHSS değeri 15 ve üzeri idi. İv tPA+EVT uygulanan 57 hasta, sadece EVT uygulanan 43 hasta vardı. Ortalama semptom başlangıcı-kasık girişi süresi 237,92± 104,31 (42-720) dakika, kasık girişi-rekanalizasyon zamanı 52,98± 38,36 (7-254) dakika idi. İşlem sonrası 75 hastada (%75) yeterli rekanalizasyon (TICI 2b-3) izlendi. 3.ay fonksiyonel bağımsızlık oranı %22 (mRS≤2), 3. ay mortalite oranı %49, semtomatik intrakranial kanama oranı %24 idi. Kasık giriş süresine göre yapılan subgrup analizde kasık giriş süresi <240 dakika olan hastaların başarılı rekanalizasyon oranı %79,2, kasık giriş süresi ≥240 dakika olan hastalarda ise bu oran %70,2 şeklinde saptanmıştır. Ayrıca kasık giriş süresi <240 dakika olan hastaların 3.ay fonksiyonel bağımsızlık oranı %24,5 iken, kasık giriş süresi ≥240 dakika olan hastalarda bu oran %19,1 şeklinde saptanmıştır. Her ne kadar istatistiksel olarak anlamlı olmasa da kasık giriş süresi erken olan hastalarda diğer hastalara kıyasla başarılı rekanalizasyon oranı ve 3.ay fonksiyonel bağımsızlık oranı daha yüksek saptanmıştır (sırasıyla p: 0,418; p: 0,685). Yaşa göre yapılan subgrup analizde 3.ay fonksiyonel bağımsızlık oranı 65 yaş altında olan hastalarda %34,4 iken, 65 yaş üzerinde olan hastalarda %16,2 oranında izlenmiş olup, istatistiksel olarak anlamlı fark olmasa da 65 yaş altında olan hasta grubunda sonucun daha iyi olduğu tespit edilmiştir (p: 0,073). NIHSS skoruna göre yapılan subgrup analizde başarılı rekanalizasyon açısından fark izlenmemiştir. İstatistiksel olarak anlamlı fark olmasa da, NIHSS skorları 15'in altında olan grubun (%27,9), NIHSS skorları 15'in III üstünde olan gruba (%9,4) göre 3.ay fonksiyonel bağımsızlık oranı daha yüksek oranda saptanmıştır (p: 0,067). Semptomatik intrakranial kanama gelişen (%24) ve gelişmeyen (%76) hastaların sonuçları karşılaştırılığında; istatistiksel olarak anlamlı fark olmamakla beraber semptomatik kanama gelişen hastalarda 65 yaş üzeri hasta oranının daha yüksek olduğu (p: 0,274), kasık giriş süresinin daha uzun olduğu (p: 0,175) ve ASPECT skoru <7 olan hasta oranının semptomatik kanama gelişen grupta daha yüksek olduğu saptanmıştır (p: 0,153). Zamansal parametreler analiz edildiğinde ortalama semptom başlangıcı kapı süresi 127,06 dakika olup, kaybedilen sürenin büyük bir kısmının acil servis kapısına varmadan önce geçtiği görülmüştür. Sonuç: Endovasküler tedavi son yıllarda yapılan geniş randomize çalışmalar ışığında etkinliği kanıtlanmış olan ve güncel kılavuzlarda yerini alan bir tedavi yöntemidir. Tedavinin amacı tıkanan damarın bir an önce başarılı bir şekilde rekanalize edilmesi ve perfüzyonun tekrar sağlanması olmasına rağmen tedavi başarısını, hastaların fonksiyonel bağımsızlık oranlarını etkileyen birden çok faktör bulunmaktadır. Çalışmamızın sonuçları da bunu desteklemekte olup EVT öncesi uygun hasta seçiminin önemini vurgulamaktadır. Özellikle semptom başlangıcı ile kasık girişi arasındaki süre uzadıkça tedavi yararının azaldığı, komplikasyon oranının arttığı unutulmamalıdır. Bu sürenin kısaltılarak hastaların endovasküler işlemlerin uygulandığı merkezlere hızlıca ulaşımının sağlanması, hızlı bir şekilde değerlendirilerek endovasküler tedaviden fayda görebilecek uygun hasta seçiminin yapılması Aİİ'de endovasküler tedavinin yararını arttıracaktır.