Akut iskemik inmede intravenöz alteplaz tedavisi kullanımı sonrası gelişen serebral hemoraji: Tek merkezli retrospektif çalışma

Amaç: Rekombinant doku plazminojen aktivatörü (rt-PA) olan alteplaz akut iskemik inmede etkin bir tedavi yöntemi olmasına rağmen alteplaz tedavisi sonrası yaygın olmayan fakat ciddi bir komplikasyon olan serebral hemoraji meydana gelebilmektedir. Bu çalışmanın amacı akut iskemik inme tanısı ile intravenöz (IV) alteplaz tedavisi verilen ve alteplaz tedavisi sonrası semptomatik serebral hemoraji başta olmak üzere serebral hemorajilerin gelişimini etkileyen faktörleri belirlemek, bu hastaların yönetilmelerine yönelik stratejiler geliştirilmesini sağlamak ve bu konuda yapılan diğer çalışmalara katkıda bulunmaktır. Yöntem: Nisan 2007 ve Nisan 2022 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Farabi Hastanesi acil servisinde akut iskemik inme tanısı ile IV alteplaz tedavisi verilen 679 hasta retrospektif olarak incelenerek tedavi sonrası 48 saat içinde serebral hemoraji gelişen 111 hasta çalışmaya dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen hastaların klinik, demografik, radyografik ve risk faktörleri incelendi. National Institutes of Health Stroke Scale (NIHSS) değerinde ≥4 puan artışa sebep olan serebral hemorajiler semptomatik serebral hemoraji olarak kabul edilerek, bu faktörlerin semptomatik serebral hemoraji ile ilişkisi değerlendirildi. Serebral hemoraji tiplerini belirlemek için Heidelberg kanama sınıflaması kullanıldı. Bulgular: IV alteplaz verilen 679 hastanın 30'unda (%4,4) semptomatik, 81'inde (%11,9) asemptomatik olmak üzere toplamda 111(%16,3) hastada tedavi sonrası 48 saat içinde serebral hemoraji gelişti. Hastaların 25' inde (%23,6) olmak üzere en yüksek oranda konfluent peteşi içeren hemorajik infarkt (1b) geliştiği saptandı. Hastaların 6'sında (%5,4) fatal serebral hemoraji gözlendi. Yaş ≤80 ve >80; ≤60, 61-70, 71-80 ve >80 şeklinde gruplandırıldığında bu yaş grupları arasında semptomatik serebral hemoraji gelişimi açısından anlamlı farklılık saptanmadı (p değerleri sırasıyla 0,970, 0,991). Cinsiyetler arasında semptomatik serebral hemoraji gelişimi açısından anlamlı farklılık saptanmadı (p= 0,851). NIHSS değeri 0-4 arasında olan 3 (%18,8) hastada; 5-10 arasında olan 13 (%23,2) hastada; 11-15 arasında olan 11 (%50) hastada; 16-21 arasında olan 3 (%20) hastada semptomatik serebral hemoraji gelişmiş olup istatistiksel açıdan anlamlılık belirlenememiş olmakla birlikte NIHSS değeri 0-15 arasında NIHSS değeri arttıkça semptomatik serebral hemoraji oranının ii arttığı, 16-21 arasında ise tekrar düştüğü saptandı. Semptom-enjeksiyon zamanı 90 dk olan 3 (%50) hastada; 91-180 dk olan 19 hastada (%35,2); 181-270 dk olan 7 (%14,9) hastada semptomatik serebral hemoraji gelişmiş olup istatistiksel açıdan anlamlılık belirlenememekle birlikte tedavi süresi geciktikçe semptomatik serebral hemoraji oranlarında azalma saptandı. Alteplaz tedavisi öncesi erken infarkt bulgusu olan 4 (%40) hastada, erken infarkt bulgusu olmayan 26 (%25,7) hastada semptomatik serebral hemoraji gelişmiş olup istatistiksel açıdan anlamlı farklılık olmasa da, erken infarkt bulgusu olan hastalarda daha yüksek oranda semptomatik serebral hemoraji gelişti (p=0,455). Lökaryozis, önceden antiagregan/antikoagülan kullanımı, geçirilmiş iskemik inme, diyabet, hipertansiyon, atrial fibrilasyon (AF), iskemik kalp hastalığı ve kalp yetmezliği öyküsü olanlar ile olmayanlar arasında semptomatik serebral hemoraji gelişimi açısından anlamlı farklılık saptanmadı (p değerleri sırasıyla 1,000, 0,799, 1,000, 0,726, 0,989, 0,361, 0,857, 1,000). Böbrek yetmezliği öyküsü olan 4 (%66,7) hastada, olmayan 26 (%24,8) hastada semptomatik serebral hemoraji gelişmiş olup, böbrek yetmezliği olan hastalarda semptomatik serebral gelişme oranı anlamlı yüksek saptandı (p=0,045). Sigara içen 2 (%22,2) hastada, içmeyen 3 (%37,5) hastada semptomatik serebral hemoraji gelişmiş olup, istatistiksel açıdan anlamlılık belirlenememekle birlikte sigara içenlerde daha düşük oranda semptomatik serebral hemoraji geliştiği gözlendi. Sonuç: Çalışmamızda, çoğu klinik, demografik, radyografik ve risk faktörleri ile akut iskemik inme hastalarında alteplaz tedavisi sonrası semptomatik serebral hemoraji gelişimi arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Ancak bu faktörlerin yapılan çalışmalarda semptomatik serebral hemorajiyi artırdığı gösterilmiştir. Bu faktörler önemli morbidite ve mortalite nedeni olabilen postrombolitik semptomatik serebral hemoraji gelişimini artırsa da alteplaz tedavisinin akut iskemik inmede etkinliği kanıtlanmıştır ve uygun akut iskemik inme hastalarında doku hasarının durdurulması ve yeniden perfüzyonun sağlanması için vakit kaybetmeden uygulanmalıdır.