Bağlılık ve eleştiri arasında: Hasan Bīg Rūmlū'nun Aḥsan al-Tavārīkh'teki Kızılbaş savunusu

Bu tez, Safevi Devleti'nin Shāh I. Ṭahmāsb dönemi bağlamında, Ḥasan-i Rūmlū'nun Aḥsan al-Tavārīkh adlı eserini inceleyerek, tarihsel metinlerin sosyopolitik dinamikleri yansıtma ve anlamlandırmadaki rolünü araştırmaktadır. Erken modern İslam dünyasında tarihyazımının yalnızca olay aktarımı değil, aynı zamanda kimlik ve iktidar tartışması aracı olarak işlev gördüğü göz önüne alındığında, bu çalışma, Rūmlū'nun metninin ideolojik boyutlarını ve Safevi toplumundaki güç dengelerini kavramada önemli bir boşluğu doldurmayı hedefler. Araştırmanın temel amacı, Rūmlū'nun Aḥsan al-Tavārīkh'i yazma motivasyonunu ortaya çıkarmaktır; tarihyazımını bir kronik olmanın ötesinde, Qizilbāshların devlet içindeki merkeziliğini savunan bir araç olarak mı kullandığı sorusuna yanıt aranmıştır. Nitel yöntemler benimsenmiş; metinsel analiz, söylem çözümlemesi ve tarihsel bağlamlandırma teknikleriyle, eserin içeriği ve Rūmlū'nun anlatı stratejileri derinlemesine incelenmiştir. Bulgular, Rūmlū'nun Qizilbāshları, Safevi hanedanını ve seyitleri stratejik olarak konumlandırdığını, seçici dil kullanımı ve kimlik tanımlama ile Qizilbāshların vazgeçilmez rolünü vurgulayan ideolojik bir mesaj sunduğunu göstermektedir. Metnin, iç içe geçmiş katmanlar olarak kavramsallaştırılan nitelikleri -tarihyazımı olması, kimlik oluşturucu vasfı, kişisel yorumları içermesi ve en temelde hatırlatma görevi gütmesi- Qizilbāsh meşruiyetini savunmak için birbiriyle bağlantılı şekilde kurgulanmıştır. Bu tez, beşerî bilimler alanında tarihyazımı ile iktidar arasındaki ilişkiyi anlamaya katkıda bulunur; tarihsel metinlerin politik yapıtlar olarak işlevini ve henüz oluşmaya başlayan Safevi toplumunda kimlik muhafazasının karmaşıklığını ortaya koyar. Teorik olarak, tarihyazımının ideolojik bir araç olarak kullanımına örnek teşkil ederken, toplumsal olarak Safevi Devleti'nin güç dinamiklerini anlamada derin içgörüler sağlar. Sonuç olarak, Rūmlū'nun eseri, erken modern dönemde tarihsel anlatıların yalnızca geçmişi kaydetmekle kalmayıp, aynı zamanda aidiyet ve meşruiyet mücadelelerini şekillendirdiğini gözler önüne serer.