Altınova akiferinin (Antalya) kirliliğe duyarlılığının değerlendirmesi

Antropojenik etkiler ile yeraltısularının kirlenmesi ve bu kirliliğin önlenmesi, sürdürülebilir yeraltısuyu yönetimi açısında oldukça önemlidir. Tarımsal faaliyetlerinin yoğun olduğu alanlarda bilinçsiz kullanılan tarım ilaçları ve gübreler yetiştirilen üründe, bölgedeki toprak ve sularda çeşitli kirleticilerin birikmesine neden olmaktadır. Bu kirleticilerin kimyasal derişimleri ulusal ve uluslararası organizasyonlar tarafından önerilen limit değerleri aştığında, insan sağlığı açısından önemli tehdit oluşturmaktadır. Kirleticilerin yeraltısuyundaki bulunurlukları ve bollukları topoğrafik, jeolojik, hidrojeolojik, hidrolojik ve pedolojik olarak çok sayıda parametreye bağlıdır. Bu parametrelerin kirletici taşınımı üzerindeki etkilerinin değerlendirildiği yöntemler yeraltısuyunun belirlenen kirleticiye karşı duyarlılığının belirlenmesi için kullanılmaktadır. Duyarlılık haritalama yaklaşımlarında genellikle değerlendirilmeyen arazi kullanımı, yeraltısuyu beslenim süreçlerini etkilediğinden önemli bir değişken olarak ortaya çıkmaktadır. Antalya Traverten Platosu'nda yer alan Altınova Bölgesinde örtü altı yetiştiriciliğin devamlılığı için yeraltısuyu dışında herhangi bir tatlısu kaynağı bulunmamaktadır. Travertenden oluşan yüksek iletkenlikli akiferde, yoğun tarımsal faaliyet nedeni ile yeraltısuyu kirlenmeye oldukça açıktır. Bu koşullar altında akifere ait özellikleri dikkate alan kirlilik duyarlılık haritalarının oluşturulması ve elde edilen duyarlılık yayılımının gelecek arazi kullanımı ve tarım uygulamalarının planlanmasında temel bilgi olarak kullanılması gerekmektedir. Bu çalışma kapsamında DRASTIC, SINTACS, EPIK, COP ve PI yöntemleri kullanılarak Altınova akiferinin yeraltısuyu duyarlılık haritaları oluşturulmuş ve tarımsal kökenli kirleticilerin yeraltısuyuna etkisi incelenmiştir. Çalışma kapsamında değerlendirmeye eklenen arazi kullanımının (örtü altı yetiştiricilik yapılan alanlar) duyarlılık haritalarında büyük farklılıklar oluşturduğu gözlenmiştir. Bu çalışmada yeraltısuyu duyarlılığının belirlenmesi için kullanılan yöntemler ve yöntemlerin doğrulanması için kullanılan iyon ve element derişimleri birlikte değerlendirildiğinde; SINTACS, COP ve EPIK yöntemlerinin akifer duyarlılığının belirlenmesinde daha doğru sonuçlar ürettiği belirlenmiştir. DRASTIC yönteminin karst akiferleri için özelleştirilmiş versiyonu olan SINTACS yöntemi, Altınova akiferinin yeraltısuyu duyarlılığının belirlenmesinde kullanabilecek bir yöntem olarak öne çıkmaktadır.