Amasya ilinde farklı koşullarda yayılış gösteren kültür ve doğal olarak yetişen Rosa canina L. türünün ekolojik ve pomolojik özellikleri ile biyolojik aktivitelerinin araştırılması

Şifalı bitkiler ilaç, kozmetik, parfümeri, gıda gibi farklı endüstri için temel ham madde kaynağıdır. Rosa canina L. (kuşburnu) içermiş olduğu zengin biyoaktif bileşenleri sayesinde önemli şifalı bir bitki türüdür. Çalışmamızda Amasya ilinde farklı koşullarda yayılış gösteren kültüre alınmış ve yabani R. canina türlerine ait meyve etanol ekstraklarının biyolojik aktivitelerinin karşılaştırılarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla ilk olarak Amasya ilinin Suluova ve Taşova ilçelerinden belirlenen lokalitelerde tesadüfi olarak seçilmiş R. canina'ya ait meyveler toplanmıştır. Türün fenolojik, ekolojik ve pomolojik özellikleri belirlenmiştir. İstatistiksel çalışmalar sonucunda; kültüre alınan lokalitelerde meyve ağırlığının 3,48 g'a, meyve çapının 17,21 mm'ye, meyve boyunun 26,65 mm'ye ulaştığı görülmüştür. Yabani kuşburnularda ise meyve ağırlığı 2,29 g, meyve çapı 14,27 mm, meyve uzunluğu 20,27 mm değerlerine ulaşmıştır. R. canina meyvelerinden soxhlet cihazı ile etanol ekstraktları elde edilmiştir. Elde edilen ekstraktların kimyasal bileşenleri GC-MS yöntemi ile analiz edilmiştir. Ekstraktların antimikrobiyal etkileri 5 Gram pozitif (Staphylococcus aureus ATCC 25923, Bacillus cereus ATCC 7064, Bacillus subtilis ATCC 6633, Listeria monocytogenes ATCC 7677, Enterococcus faecalis ATCC 29212) 5 Gram negatif (Escherichia coli ATCC 25922, Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853, Klebsiella pneumoniae ATCC 700603, Salmonella enteritidis ATCC 13076, Citrobacter freundii ATCC 43864) bakterilerine ve 1 fungusa (Candida albicans ATCC 10231) karşı kuyu difüzyon ve mikro dilüsyon yöntemi ile test edilmiştir. Ayrıca bitki ekstraktlarının H2O2 kaynaklı DNA hasarını önleyip önlemediği pBR322 plazmid DNA kullanılarak araştırılmıştır. Son olarak ekstraktların human kolorektal adenokarsinoma hücre hattı (HT-29) üzerindeki sitotoksik aktiviteleri MTT testi ile belirlenmiştir. Antimikrobiyal aktivite sonuçlarına göre en yüksek etkiye sahip ekstraktın Yüzbeyi köyünde kültüre alınan R. canina örneklerinden elde edildiği görülmüş özellikle Gram pozitif bakterilerden S. aureus (28 mm), monocytogenes (26 mm) ve E. feacalis'e (24 mm) karşı yüksek antibakteriyel etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca C. albicans üzerinde güçlü antifungal etkiye (20 mm) sahip olduğu belirlenmiştir. DNA interkasiyon sonuçlarına göre H2O2 kaynaklı hasarı önlediği belirlenmiştir. Son olarak MTT testi sonuçları ekstraktların bazılarının (Yüzbeyi köyü doğal olarak yetiştirilen, Bayırlı köyü kültürü yapılan, Kırkharman köyü doğal olarak yetiştirilen Kırkharman köyü kültüre alınan ve Esençay köyü kültüre alınan) HT-29 hücreleri üzerinde önemli sitotoksik etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar R. canina türlerinin önemli biyolojik aktivitesinin olduğunu göstermektedir.