Ambalajlı ürün kullanımı yüksek ergenlerde plastiksiz beslenme programı,interaktif eğitim ve maruziyet geribildirimi vermenin Bisfenol-A düzeylerine etkisinin karşılaştırılması

Amaç: Bu çalışma, ambalajlı ürün kullanımı yüksek ergenlerde plastiksiz beslenme programı, plastiksiz beslenme eğitim programı ve BPA maruziyet geri bildirimi vermenin Bisfenol A düzeylerine etkisinin karşılaştırılması amacıyla yapılmıştır. Yöntem: İki aşamalı olan çalışmanın ilk aşaması tanımlayıcı, ikinci aşaması tek merkezli, paralel üç grup, tek kör, ön test-son test düzeninde, üç kollu randomize olmayan deneysel bir tasarımdır. Çalışma, 2022-2023 eğitim öğretim yılında yapılmış olup ilk aşamasında plastik ambalajlı ürün kullanımı yüksek ve sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumu düşük ergenler belirlenmiştir. İkinci aşamada örneklem evreninden basit rastgele örnekleme yöntemiyle katılımcılar girişim1 (n=36), girişim2 (n=36) ve girişim3 (n=36) grubuna atanmıştır. Girişim1 grubuna sekiz haftalık plastiksiz beslenme programı uygulanmış, girişim2 grubuna plastiksiz beslenme eğitim programı ve BPA maruziyet geri bildirimi yapılmış, girişim3 grubuna yalnızca BPA maruziyet geri bildirimi verilmiştir. Verilerin toplanmasında, katılımcı bilgi formu, Plastik Ambalajlı Ürün Kullanım Anketi, Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği'nin Beslenmeye Yönelik Duygu ve Kötü Beslenme alt boyutları, spot idrar örnekleri kullanılmıştır. Bulgular: Ergenlerin %2'sinin düşük, %34'ünün orta, %57'sinin yüksek, %7'sinin çok yüksek plastik ambalajlı ürün kullandığı bulunmuştur. Ön test-son test idrar BPA düzeyleri ng/ml (µg/g kreatinin) sırasıyla girişim1 grubunda 1.98 (2.54), 1.43 (1.51); girişim2 grubunda 1.91 (2.35), 1.43 (1.47); girişim3 grubunda 1.97 (2.49), 1.49 (1.66) bulunmuştur. Ön test-son test BPA/kreatinin değerlerinin etki büyüklükleri girişim1-2-3 gruplarında sırasıyla 1.38, 1.13 ve 1.09 olarak hesaplanmıştır. Sonuç: Ergenler arasında BPA maruziyetine neden olacak beslenme davranışları yaygındır. Her üç girişim de (plastiksiz beslenme programı, plastiksiz beslenme eğitim programı ve BPA maruziyet geri bildirimi) idrar BPA düzeylerini düşürmede, plastik ambalajlı ürün kullanım düzeylerini azaltmada ve sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumları yükseltmede etkili olmuştur. Anahtar Kelimeler: İdrar Bisfenol A, diyet ve eğitim müdahalesi, maruziyet geri bildirimi, ergenler, hemşire.