Âmir b. Şerâhîl eş-Şa'bî (ö. 104/722) ve tefsir ilmindeki yeri

Hz. Peygamber'in vefatının ardından ilmî gelenek ashâb ile devam etmiştir. Sahâbeden aldıkları nebevî eğitimi yine onların izinden giden tabiîn aktarmıştır. Her türlü ilmî alanda bilginin günümüze kadar doğru bir şekilde ulaşmasında en büyük pay, hiç şüphesiz hicrî ilk asır âlimlerinindir. İlk defa şâhit oldukları meseleler karşısında sadece rivayetleri aktarmakla kalmayıp ilmi sistematik hale getirmenin temelini atmışlardır. Araştırmada ele aldığımız Âmir b. Şerâhil eş-Şa'bî (ö. 104/729) bulunduğu dönemde gerek tüm İslâmî ilimlerde gerek tefsir alanında gösterdiği gayretleri açısından önemli bir isimdir. Şa'bî tâbiîn döneminin büyük âlimlerinden olup, beş yüz kadar sahâbeye yetişmiştir. Sahâbeden birçok isimden rivayet aktaran Şa'bî, Hz. Ömer (ö. 73/693), Hz. Âişe (ö. 58/678) ve İbn Mes'ûd (ö. 32/652-53) gibi önemli isimlerden ise görmeden rivayette bulunmuştur. Bu tezde öncelikle Şa'bî'nin hayatı, hocaları ve talebeleri arasındaki ilişki araştırılmıştır. Onun hocalarının bilinmesi, Şa'bî'nin kimlerin meclislerinde ilim tahsil ettiğinin kavranmasına imkân tanımaktadır. Aynı şekilde ondan rivayet aktaranların bilinmesi de yine Şa'bî'nin talebelerinin bilinmesine, dolayısıyla da kimlere ve hangi bölgelere temas ettiğinin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Çalışmanın bu ilk bölümündeki bir diğer konu ise onun hadis ve fıkıh gibi diğer ilimlere katkısıdır. Şa'bî'nin münhasıran tefsir ilmindeki yerinin incelendiği bölüm ise üç ana başlıktan oluşmaktadır. Birinci başlıkta Şa'bî'nin tefsir anlayışı ve re'y hakkındaki görüşlerine dair değerlendirmeler bulunmaktadır. İkinci başlık onun rivayet aldığı sahâbe ve tâbiîn tabakasındaki isimler ile mülakî olmadan aktardığı rivayetlerinin incelendiği kısımdır. Üçüncü ve son başlıkta ise başta Taberî (ö. 310/923) tefsiri olmak üzere senedi tam aktaran tefsirlerdeki rivayetleri tetkik edilmiş sened değil metin öncelenmiştir. Onun Kur'an yorumuna odaklanılmış ve konu; fıkhî, lugavî ya da ulûmü'l-Kur'ân gibi muhtelif başlıklar altında örneklerle ele alınmıştır.