Türkiye' deki ücret, kazanç ve gelir dağılımı eşitsizliğinin analizi

ÖZET TÜRKİYE' DEKİ ÜCRET, KAZANÇ VE GELİR DAĞILIMI EŞİTSİZLİĞİNİN ANALİZİ ARSLAN, Emre Bilal Yüksek Lisans, Ekonomi Bölümü Tez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr.Ozan Ekşi Şubat 2014 Bu tezde Türkiye'deki ücret, gelir ve kazanç eşitsizliğinin analizi yapılmıştır. Veri seti olarak Devlet İstatistik Enstitüsünün (DİE, yeni adıyla Türkiye İstatistik Kurumu; TÜİK) 2002 yılından itibaren yıllık olarak yürüttüğü Hane halkı Bütçe Anketleri kullanılmıştır. Türkiye'deki ücret ve gelir eşitsizliğinin ayrıntılı incelenmesi farklı eğitim ve iş tecrübesi grupları için yapılmıştır. Yine veri olarak hem birey gelir verisi, hem de hane halkı gelir verisi kullanılmıştır. Hane halkı gelirlerinin kullanılmasının sebebi, bu gruba ait kişilerin ortak bir gelire sahip olmaları ve sosyal planlayıcının bu kişilerin refahını ölçerken bu gerçeği dikkate almasıdır. Dolayısıyla hane halkı ve birey gelir dağılımları arasındaki fark, ülke içindeki gelir paylaşım dinamiklerini göstermesi sebebiyle önem teşkil etmektedir. Bu dinamikler, Türkiye sosyal yapısı itibariyle birey gelirlerinin geniş hane halkları tarafından paylaşıldığı bir ülke olduğundan, örneğin Avrupa ülkeleri ile farklılık gösterebilecektir. Daha sonra, yıllık gelirlerin emek ve emek dışı gelir kaynakları ile dekompozisyonu yapılmıştır ve bu gelir kaynaklarının hane halkı üzerindeki dağılımı gösterilmiştir. Diğer bulgular ise kısaca şu şekilde özetlenebilir: Türkiye' de yıllık ücret eşitsizliği, saatlik kazanç eşitsizliğine göre farklılıklara sahiptir. Özellikle 2002 ile 2004 arasındaki periyotta 2001'de yaşanan ekonomik kriz eşitsizlik üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Fert gelirlerindeki en önemli kalemi çalışarak elde edilen kazanç oluşturmaktadır. Ayrıca emek ve emek dışı elde edilen kazanç dağılımları yıllara göre değişkenlik göstermemektedir. Tezin ikinci kısmında Türkiye'deki gelir eşitsizliğini açıklayıcı değişkenler zaman serisi kullanan regresyonlar yardımıyla açıklanmıştır. Regresyonlar sonucu elde edilen bulgulara göre ise, 2002 ile 2011 yılları arasındaki periyotta gelir eşitsizliği üzerindeki en etkili değişken, mevduat bankaları ve diğer mali kurumlar tarafından özel sektöre sağlanan kredilerin GSYH (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla)'ya oranıdır. Bu değişken, bir finansal derinlik göstergesi olarak kullanılmaktadır ve eşitsizlik üzerinde artan bir etkisi vardır. Anahtar Kelimeler: Ücret Eşitsizliği, Kazanç Eşitsizliği, Gelir Eşitsizliği