Ani şiddetli yağışlar sonucu oluşabilecek taşkınların lokal ölçekte SWMM ile modellenmesi ve çözüm önerisi

İklim değişikliğinin etkisiyle ani ve şiddetli yağışların artması, kentsel alanlardaki yağmur suyu drenaj sistemlerini taşkın riski açısından kritik hâle getirmiştir. Yoğun kentleşme ve yüksek yüzey geçirimsizliği koşulları altında, geçmiş iklim koşullarına göre tasarlanmış ve yıpranmış altyapı sistemleri kısa süreli yağış olaylarına yeterli hidrolik tepkiyi verememekte ve taşkınlar kaçınılmaz hâle gelmektedir. Bu tez çalışmasında, iklim değişikliği nedeniyle kentsel alanlarda artan ani ve şiddetli yağışların oluşturduğu taşkın riski, Konya ili Selçuklu ilçesinde yer alan bir kentsel havza örneği üzerinden incelenmiş ve mevcut yağmur suyu drenaj sisteminin bu koşullar altındaki performansı değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında, taşkın oluşumunu etkileyen fiziksel ve altyapısal özellikler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı mekânsal analizler ile belirlenmiş; drenaj sisteminin farklı yağış senaryolarına verdiği hidrolik tepki SWMM tabanlı sayısal modelleme kullanılarak analiz edilmiştir. Bu doğrultuda, Chicago yöntemi ile oluşturulan 2 yıl ve 5 yıl tekerrür periyotlu tasarım yağışları ile gözlemsel yağış verileri sırasıyla Senaryo 1, 2 ve 3 olarak değerlendirilmiştir. Model sonuçları, depolama yapısı uygulanmadan önce kritik düğüm noktalarında drenaj kapasitesinin aşıldığını göstermiştir. Depolama yapısının uygulanmasının ardından ise toplam taşkın hacimlerinde Senaryo 1 için %53,8, Senaryo 2 için %46,4 ve Senaryo 3 için %54,5 oranlarında azalma sağlanmıştır. Depolama yapılarının yakınındaki memba ve mansap kesimlerinde taşkınlar tamamen önlenmiş olmasına rağmen, düşük eğim koşulları ve altyapı kapasitesinin yetersizliği nedeniyle daha uzak bölgelerde düşük düzeyli taşkınların devam ettiği belirlenmiştir. Ayrıca, kullanılan depo hacmi oranlarının %6,9–%19,2 aralığında kalması, depolama yapılarının aşırı doluma ulaşmadan taşkın piklerini etkili bir şekilde sönümlediğini ve sistem üzerinde güvenli bir hidrolik kontrol sağladığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, bu çalışma iklim değişikliği koşulları altında artan kentsel taşkın riskine karşı depolama temelli çözümlerin yerel ölçekte etkili ve uygulanabilir bir taşkın azaltım yaklaşımı sunduğunu göstermektedir.