Ankara ve Konya illeri şeker pancarı üretim alanlarında toprak kökenli virüslerin araştırılması

Toprak kökenli virüs hastalıkları şeker pancarı üretiminde verimi sınırlayan etmenler arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Bu çalışma Ankara ilinin Ayaş, Beypazarı, Sincan, Polatlı ve Haymana ilçeleri ve Konya ilinin Meram, Çumra ve Yunak ilçelerinde şeker pancarı üretim alanlarında enfeksiyon oluşturan toprak kökenli virüsler ile onların vektörleri arasında olan Plasmodiophorid ve Chytridioid türlerin saptanması ve bulaşıklık oranlarının ortaya konulması amacıyla yürütülmüştür. Bu illere bağlı 18 köyden 2021 yılında toplam 52 farklı tarladan toprak örneği alınmış ve bu örneklerde tuzak bitki testi yöntemine göre şeker pancarı bitkileri kontrollü şartlar altında yetiştirilmiştir. Ardından, bu örnekler; Beet necrotic yellow vein virus (BNYVV), Beet black scorh virus (BBSV), Tobacco necrosis virus (TNV), Tobacco rattle virus (TRV) ve Tobacco mosaic virus (TMV) için DAS-ELISA yöntemine göre test edilmiştir. Bir diğer toprak kökenli virüs olan Beet soil-borne virus (BSBV)'ün bulunma durumu ise, her iki ile ait seçilen 12 örnekte virüsün kılıf protein gen bölgesine spesifik primerler kullanılarak RT-PCR yöntemi ile araştırılmıştır. Çalışma sonucunda, örneklerin büyük bir çoğunluğunda (%78.8) BNYVV enfeksiyonu tespit edilmiştir. BSBV'nin varlığı ise 12 örneğin sekizinde (%66.7) belirlenmiştir. İncelenen 52 örneğin tamamının köklerinde BNYVV ve BSBV'nin vektörü olan Polymyxa betae'nın dinlenme spor yapıları saptanmıştır. Öte yandan, BBSV ve TNV ile bulaşık hiçbir örneğe rastlanılmamıştır. Ancak, bu virüslerin vektörü Olpidium spp., şeker pancarı köklerinde %57.7 oranında saptanmıştır. Ayrıca, 16 örneğin (%30.8) TMV ile bulaşık olduğu tespit edilmiştir. İncelenen bir diğer virüs olan TRV ise örneklerin hiçbirinde belirlenmemiştir. Bu çalışma, rhizomania hastalığının etmeni olan BNYVV ve vektörü P. betae'nın Ankara ve Konya illerinde şeker pancarı üretim alanlarında oldukça yaygın olduğunu göstermiştir.