Ankara'nın kentsel metabolizması: Eryaman bölgesinde 3B CBS ile stoğa net katkı (SNK) indikatörü tahmini

Yapılaşmış çevrede malzeme ihtiyacı ve gelecekte oluşabilecek atık miktarları kentleşmenin oluşturduğu ciddi sorunlardan biridir. Bu malzemelerin üretimi için gereken enerji toplam enerji ihtiyacının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. İnşaat sektöründe daha çevreye duyarlı yapı malzemelerine geçilmesinin teşvik edilmesi, doğal, yerel ve/veya geri dönüştürülebilir malzeme tüketimi, malzeme kullanımının azaltılması hem kaynak yönetimi hem de enerji ve atık yönetimi açısından önem taşımaktadır. Kentleşmenin seyri ve ilgili çevresel problemlerin tanımlanmasında kentsel metabolizma çalışmaları yapılmaktadırönemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmalarda bir kentin işleyişi için gerekli girdiler, sistemde birikimler ve çıktılar belirli bir sistematikte toplanır ve metabolizma çalışmasına özgü göstergeler hesaplanır. Kentsel metabolizma terimi kent işleyişi ile hücre işleyişi arasında benzerliklerin kurulmasına dayandığı için kullanılmaktadır. Kentsel metabolizma göstergelerinden biri Stoğa Net Katkı (SNK)'dır. SNK indikatörü, girdilerin dönüşümü ve çıktıların sistemden çıktıktan sonra sistemde depolanan malzeme ve enerjiyi ifade eder. SNK dolaylı olarak kentsel bölgenin ekonomik büyümesinin ölçütüdür. Kentleşmenin küresel eğilimine paralel bir şekilde, Türkiye genelinde, kentleşmenin, sanayi, ticaret, turizm ve hizmet sektörlerinin yoğunlaştığı illerde hızlı bir artış eğiliminde olduğu bilinen bir gerçektir. Bu iller arasında Ankara yapılaşmanın en yoğun şekilde yaşandığı iller arasındadır. Bu çalışma kapsamında Malzeme Akış Analizi yöntemi kullanılarak 7.34 km²'yi kapsayan Eryaman semti temel alınarak Etimesgut ilçesi ve Ankara için SNK indikatörü tahmini yapılmış, 1998 yılı ile 2015 yılı arasındaki malzeme stoğu karşılaştırılmıştır, aradaki farkın nedenleri irdelenmiştir. Sonuç olarak pilot kentsel bölge olarak seçilen Eryaman semtindeki 7,34 km² lik alanın 1998 yılında 4,59 km²'si, 2015 yılında ise %20,86 artışla 5,8 km²'sinin yapılaşmış alan olduğu gözlenmiştir. Bulgulara göre yapılaşma düzeyindeki değişim sonucu 1998 yılında 7.81 megaton olan toplam malzeme stoğu, 2015 yıllında toplam 2.02 megaton artışla 9.83 megatona ulaşmıştır. Ankara için 2015 yılı verileriyle SNK indikatörü 76 ton/kişi olarak tahmin edilmiştir. Binaların ömür devri sonunda oluşacak yapı malzemelerinden kaynaklanan geri dönüştürülebilir atık miktarı tahmin edilmiştir. 2015 yılı hesaplamalarına göre 9,83 Mt malzemenin, geri dönüşebilir yapı malzemesi miktarı 7,68 Mt olarak hesaplanmıştır. Yapılardan kaynaklanan saklı enerji miktarı hesaplanmış ve literatürde yer alan değerle karşılaştırılmıştır. 1998 ve 2015 yılları için hesaplanan toplam saklı enerji sırasıyla 16.756 TJ ve 21.161 TJ'dir. Metrekareye düşen saklı enerji miktarı ise 3.6 GJ bulunmuştur. Bulunan değer, literatürde yer alan 3 ile 8 GJ/m² değer aralığının alt sınırına daha yakındır.