Antalya ili Boğaçay sediment örneklerinde doğal ve yapay radyonükleotitlerin aktivite konsantrasyonunun belirlenmesi ve elementel analizi

Boğaçay, 25 kilometre uzunluğunda ve 830 kilometrekarelik bir alandan su toplayarak Antalya'da su temini ve tarım sulamasında önemli rol oynayan bir nehirdir. Boğaçay, suyunu dünyaca ünlü Konyaaltı plajına ulaştırır ve debisi yıl içinde değişir; özellikle yağışlı dönemlerde taşkın riski bulunmaktadır. Tez çalışması kapsamında, Antalya Boğaçay'dan Temmuz ve Mart aylarında toplanan toplam 40 sediment örneği üzerinde, yüksek saflıkta germanyum (HPGe) gama spektrometre sistemi kullanılarak elde edilen veriler detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Temmuz ayında toplanan örneklerde, doğal 226Ra, 232Th ve 40K ile yapay 137Cs radyonükleotitlerinin aktivite konsantrasyonlarının ortalamaları sırasıyla 12,92 (5,62 - 22,40) Bq/kg, 14,78 (7,98 - 25,29) Bq/kg, 194,52 (91,81 - 392,82) Bq/kg ve 3,76 (3,16 - 4,99) Bq/kg olarak belirlenmiştir. Mart ayında toplanan örneklerde ise, aynı sırayla 9,45 (4,25 - 18,36) Bq/kg, 8,06 (3,34 - 14,07) Bq/kg, 104,54 (53,57 - 173,16) Bq/kg ve 1,72 (0,00 - 3,42) Bq/kg olarak tespit edilmiştir. Elde edilen ölçüm sonuçları, 226Ra, 232Th ve 40K için UNSCEAR (2000) raporunda belirtilen ortalama değerlere (226Ra için 32 Bq/kg, 232Th için 45 Bq/kg ve 40K için 420 Bq/kg) kıyasla daha düşük seviyelerde olduğunu göstermektedir. Radyolojik tehlike parametreleri incelendiğinde, Temmuz ayında soğurulan gama doz hızı (D) 23,01 nGy/h, radyum eşdeğer aktivitesi (Raeq) 49,04 Bq/kg, yıllık gonadal doz eşdeğeri (AGDE) 162,79 µSv/y, maruziyet oranı (ER) 101,05 µR/h, yıllık etkin doz eşdeğeri toplamı (AEDEtoplam) 0,85 mSv/y ve toplam yaşam boyu kanser riski (ELCRtoplam) 2,96 olarak hesaplanmıştır. Mart ayında ise bu değerler sırasıyla D: 13,60 nGy/h, Raeq: 29,03 Bq/kg, AGDE: 95,74 µSv/y, ER: 59,41 µR/h, AEDEtoplam: 0,50 mSv/y ve ELCRtoplam: 1,75'tir. Elde edilen bu sonuçlar, bölgedeki radyoaktivite konsantrasyonlarının ve radyolojik tehlike parametrelerinin genel olarak dünya ortalama değerlerinin altında olduğunu göstermektedir. Ancak, yaşam boyu kanser riski ve yıllık etkin doz eşdeğeri toplamı gibi parametrelerde, bölgedeki sedimentlerin dünya ortalamasının üzerinde olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, bölgedeki radyasyon etkilerinin detaylı bir şekilde değerlendirilmesi için önemli bir kaynak sağlamaktadır. Ayrıca, Boğaçay'ın sediment yapısı XRF yöntemi ile incelenmiş ve ana oksitlerin MgO, Al2O3, SiO2, CaO ve Fe2O3 olduğu belirlenmiştir. Ana oksitlere ek olarak; Na2O, P2O5, SO3, K2O, TiO2, V2O5, Cr2O3, MnO, CoO, NiO, CuO, ZnO, As2O3, Rb2O, SrO, ZrO2, Nb2O5, SnO2, Sb2O5, Ta2O5, WO3, PbO oksitleri de tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında belirlenen iz elementlerin (Cl, Ga, Se, Br, Y, Mo, Ag, Te, I, Cs, Ba, La, Ce, Pr, Nd, Hf, Hg, Tl, Th) konsantrasyonları da değerlendirilmiştir.