Antalya ilinde birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran hastaların kolorektal kanser hakkında bilgi düzey,tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi

Amaç: Kolorektal kanser (KRK), dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunu olup, erken tanı ve tarama testleri mortalite oranlarını düşürmektedir. Bu çalışma, Antalya ilinde birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran bireylerin kolorektal kanser taramalarına yönelik bilgi düzeylerini, tutumlarını ve davranışlarını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Bu araştırma, kesitsel ve tanımlayıcı bir çalışma olup, Antalya ilinde birinci basamak sağlık hizmetlerinden faydalanan 388 bireyin (197 kadın, 191 erkek) katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara, KRK tarama testleri ile ilgili tutumlarını ve bu testleri erteleme durumlarını değerlendiren Kolorektal Kanser Tarama Davranışları Yarar ve Engel Algısı Ölçeği kullanılmıştır. Katılımcıların demografik özellikleri, kronik hastalık öyküleri ve ailede kanser ve KRK varlığı sorgulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 istatistik programı kullanılmış olup, bağımsız örneklem t testi, varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve eşleştirilmiş t testi gibi analiz yöntemleri uygulanmıştır. Bulgular: Çalışmaya toplam 388 kişi katılmış olup, katılımcıların %50,8'i kadın, %49,2'si erkektir. Katılımcıların %61,3'ü en az bir kez kanser tarama testi yaptırdığını belirtmiştir. DGKT yarar algısı (2,97 ± 0,73) ve kolonoskopi yarar algısı (3,33 ± 0,31) yüksek bulunurken; DGKT engel (2,02 ± 0,23) ve kolonoskopi engel algısı (2,03 ± 0,31) daha düşük düzeyde saptanmıştır. Genç yaş grubundaki bireylerde, kadınlarda ve düşük eğitim düzeyine sahip katılımcılarda tarama tutumlarının anlamlı şekilde düşük olduğu belirlenmiştir. Kronik hastalığı olan ve ailesinde kolorektal ya da başka bir kanser tanısı bulunan bireylerde ise tarama testlerini erteleme düzeyleri anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur(p=0,01). Sonuç: Çalışma bulguları, kolorektal kanser taramalarına yönelik farkındalık ve bilgi düzeyinin bireyler arasında farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Genç yaş grubundaki bireylerde, kadınlarda ve düşük eğitim düzeyine sahip katılımcılarda farkındalık düzeyi anlamlı şekilde daha düşük bulunmuştur. Ailesinde KRK veya başka bir kanser tanısı bulunan bireylerin tarama testlerini erteleme düzeylerinin ise anlamlı şekilde daha düşük olduğu saptanmıştır. DGKT'ye yönelik engel algısında öne çıkan ifadeler; testin nasıl yapılacağına dair bilgi eksikliği, sonucun kötü çıkmasına ilişkin endişe, zaman yetersizliği, maliyetin sorun oluşturması ve testin utandırıcı bulunmasıdır. Kolonoskopiye ilişkin engel algısında ise; işlemin ağrılı olabileceği düşüncesi, bağırsakların zarar görebileceği korkusu, tanımadık bir doktora muayene olma zorunluluğu, işlem öncesi bağırsak temizliği için özel ilaç kullanmanın ve yiyecek kısıtlamalarının zorlayıcı bulunması yüksek puanlı maddeler olarak öne çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Kolorektal Kanser, Kanser Tarama Testleri, Dışkıda Gizli Kan Testi, Kolonoskopi, Bilgi Düzeyi, Tutum