Antalya kentinin son 50 yıllık planlama sürecinde yeşil altyapı sistemindeki değişimin incelenmesi

Sanayileşme süreciyle birlikte, Dünyada yaşanan üretim biçimindeki değişimler, tüketim alışkanlıkları, hızlı nüfus artışı, teknolojideki yenilikler, ulaşım ve inşaat sektörlerinde yaşanan gelişmeler kentsel büyümenin hızını daha da arttırmıştır. Özellikle yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren izlenen hızlı nüfus artışları ile günümüzde kentsel nüfus oranı %60'lara ulaşmış, yakın gelecekte ise %70'lere ulaşacağı öngörülmektedir. Bu gelişmeler hem kentlerin çeperlerine doğru hızla yayılmasına hem de kent içindeki açık alanların yapılaşmasına yol açmıştır. Yaşanan hızlı, dengesiz ve plansız gelişim kent içindeki ve kent çeperindeki doğal ve ekolojik kaynakları tahrip etmiştir. Bu bağlamda, dengesiz ve plansız kentsel büyümenin olumsuz etkilerini azaltarak daha dirençli kentlerin oluşturulması için son yıllarda başvurulan en önemli uygulamalardan biri yeşil altyapı sistemidir. Kent bütününde yeşil altyapı bileşenlerinin birbirleri ile ilişkisi kurularak planlanması durumunda kentlerin ekolojik alanlarının tahrip edilmemesi, kırsal alanlar ve kentsel alanlar arasındaki geçişi kontrol ederek planlı kentsel büyümenin yönlendirilmesine katkı sağlayarak kent makro-formunun belirlenmesine olumlu etkileri olacaktır. Bu genel çerçevede, örneklem alanı olarak seçilen Antalya kentinin geçmişten günümüze kentsel büyümenin artması ile oluşan arazi kullanımındaki değişimin etkisi ile yeşil altyapı sisteminde izlenen değişimin birbirleri ile ilişkisi tespit edilerek planlama açısından geleceğe yönelik mekansal gelişme stratejileri seti oluşturulması hedeflenmektedir. Aynı zamanda kentsel büyümenin daha kontrollü olabilmesi ve plansız gelişimin olumsuz etkilerini en aza indirebilmek için yeşil altyapı sistemlerinin yıllar içinde nasıl bir etkisi olduğunun, mevcut durumdaki yeşil altyapı bileşenlerinin belirlenmesini ve gelecekte nasıl planlanması gerektiğine dair önerilerin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Diğer bir ifadeyle, planlama sürecinde alansal, noktasal ve çizgisel yeşil altyapı sistemlerinin kent bütününde birbirine bağlanarak bütünleşik doğal sistemlerin oluşturulması, parçalı yaklaşımlarla kentsel alanlarda oluşan fonksiyonel kayıplar dengelenerek ekosistemin korunması büyük önem taşımaktadır. Yeşil altyapı bileşenleri; merkez, alan ve bağlantılardan oluşmaktadır. Alansal nitelikler sergileyen merkezler; yeşil altyapı ağlarını birbirine kenetleyen yaban yaşamı ve ekolojik süreçlerin birbirine doğru hareketlerinin başlangıç ve varış noktalarını içine alan geniş habitat alanları olarak açıklanabilir. Noktasal özelliğe sahip alanlar; geniş bağlantılı iletişim alanları ve bölgesel sürdürülebilirlik sistemleri olmamasına rağmen ekolojik ve sosyal değerlere katkı sağlayan küçük yeşil bölgeler olarak tanımlanabilir. Çizgisel mekanlardan oluşan bağlantılar ise; yaban hayatı popülasyonlarının sürekliliği ii açısından önem taşıyan, sistemi bir arada tutarak tarihi alanların korunmasını sağlayan, rekreasyonel kullanımlar için fırsatlar oluşturan mekansal izlerdir. Bu doğrultuda, çalışmanın üç aşaması bulunmaktadır. İlk aşamada; Antalya kentinin geçmiş yıllara ve günümüze Corine verileri ve Antalya'nın imar planları kullanılarak arazi kullanımındaki değişimler incelenerek kent bütününde yaşanan hızlı, denetimsiz ve plansız kentsel büyümenin olumsuz etkileri ve yeşil alan sitemlerindeki değişimler tespit edilecektir. İkinci aşamada kentteki ormanların, bölge parklarının, koruma alanlarının, kentsel cep parkların, akarsuların, taşkın alanlarının ve koruma koridorlarının merkezler, alanlar ve bağlantılar olmak üzere yeşil altyapı bileşenleri kapsamında incelenecektir. Son olarak üçüncü aşamada; üretilen tüm haritalar ile Antalya kentinin kentsel büyüme ve yeşil altyapı sistemlerinin birbiri üzerindeki ilişkileri ve etkileşimleri planlama yönünden değerlendirilecektir. Bu çerçevede, çalışmada kullanılan veriler ile kentsel büyüme ve yeşil altyapı sistemlerine yönelik yapılan detaylı dönemsel analizler neticesinde, son 50 yılda verilen plan(lama) ve arazi kullanım kararlarının Antalya kentinin makro-form oluşumunu ve aynı zamanda alansal, noktasal ve çizgisel ekolojik alanlarını ve bölgelerini önemli düzeyde etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca Antalya kentinin yeşil altyapı ve kentsel büyüme arasındaki ilişkisi tespit edilerek, kentin sahip olduğu mevcut yeşil altyapı sistemlerinin sürdürülebilmesi ve kentsel büyümeye karşı daha dirençli olabilmesi için planlama açısından öneri yeşil altyapı bileşenleri ve stratejilerinden oluşan bir veri seti sunulacaktır. ANAHTAR KELİMELER: Arazi Kullanımı, Kentsel Büyüme, Sürdürülebilirlik, Yeşil Altyapı Sistemleri