Antalya-merkez ilçelerinde örtüaltı domates, hıyar ve biber yetiştiriciliğinde bitkisel atık ve kompost potansiyelinin belirlenmesi

Bitkisel atıkların kompostlama yöntemiyle geri dönüştürülerek topraklara uygulanması tarımda sürdürülebilirliği sağlayan ve çevreyi koruyan en önemli yöntemlerden biridir. Bu çalışma Antalya ili merkez ilçelerinde (Konyaaltı-Aksu-Kepez) yetiştiricilik yapılan domates, hıyar ve biber seralarından yetiştirme dönemi dönemi sonunda sökülen bitkisel atıkların miktarlarının ve bu atıklarla heba edilen bitki besin elementi içeriklerinin belirlenerek kompostlanma potansiyeli olan atık miktarlarını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Aksu, Konyaaltı ve Kepez'de domates yetiştiriciliği yapılan seralardan üç ilçenin ortalaması olarak 1560.48 kg/da yaş, 195.21 kg/da kuru ağırlık bitkisel atık ortaya çıkmaktadır. Bu atıklar ile dekardan kuru madde esasına göre 4.34 kg N, 0.46 kg P, 5.92 kg K,, 5.33 kg Ca, 0.99 kg Mg, 16.07 g Fe, 8.43 g Zn, 11.44 g Mn, 1.87 g Cu topraktan kaldırılmaktadır. Antalya ilinde 176452 dekar sera alanında domates yetiştiriciliği yapıldığı dikkate alındığında sökülen bitki atıkları ile 765.80 ton N, 81.17 ton P, 1044.60 ton K, 940.49 ton Ca, 174.69 ton Mg, 2835.58 kg Fe, 1487.49 kg Zn, 2018.61 kg Mn, 329.96 kg Cu heba edilmektedir. Antalya ilinde domates bitki atıkları ile kaldırılarak heba edilen N, P2O5, K2O miktarlarının 5513 ton kimyasal gübredekine eş değer olduğu hesaplanmıştır. Aksu, Konyaaltı ve Kepez'de hıyar yetiştiriciliği yapılan seralardan üç ilçenin ortalaması olarak 1857.67 kg/da yaş, 192.17 kg/da kuru ağırlık bitkisel atık ortaya çıkmaktadır. Bu atıklar ile dekardan kuru madde esasına göre 4.71 kg N, 0.95 kg P, 6.52 kg K, 7.28 kg Ca, 2.05 kg Mg, 24.33 g Fe, 6.25 g Zn, 18.29 g Mn, 1.76 g Cu topraktan kaldırılmaktadır. Antalya ilinde 35952 dekar sera alanında hıyar yetiştiriciliği yapıldığı dikkate alındığında sökülen bitki atıkları ile 169.33 ton N, 34.15 ton P, 234.41 ton K, 261.73 ton Ca, 73.70 ton Mg, 874.71 kg Fe, 224.70 kg Zn, 657.56 kg Mn, 63.28 kg Cu heba edilmektedir. Antalya ilinde hıyar bitki atıkları ile kaldırılarak heba edilen N, P2O5, K2O miktarlarının 1322.06 ton kimyasal gübredekine eş değer olduğu hesaplanmıştır. Aksu, Konyaaltı ve Kepez'de bölgesinde biber yetiştiriciliği yapılan seralardan üç ilçenin ortalaması olarak 624.97 kg/da yaş, 94.80 kg/da kuru ağırlık bitkisel atık ortaya çıkmaktadır. Bu atıklar ile dekardan kuru madde esasına göre 2.20 kg N, 0.26 kg P, 3.22 kg K, 1.75 kg Ca, 0.49 kg Mg, 7.45 g Fe, 3.72 g Zn, 3.21 g Mn, 0.80 g Cu topraktan kaldırılmaktadır. Antalya ilinde 60777 dekar sera alanında biber yetiştiriciliği yapıldığı dikkate alındığında sökülen bitki atıkları ile 133.71 ton N, 15.80 ton P, 185.70 ton K, 106.36 ton Ca, 29.78 ton Mg, 452.79 kg Fe, 226.09 kg Zn, 195.09 kg Mn, 48.62 kg Cu heba edilmektedir. Antalya ilinde biber bitki atıkları ile kaldırılarak heba edilen N, P2O5, K2O miktarlarının 981.83 ton kimyasal gübredekine eş değer olduğu hesaplanmıştır. Elde edilen verilere göre kompostlanma potansiyeline sahip önemli miktarlarda sera bitki atıklarının olduğu ortaya konulmuştur. Bu bitki atıklarının kompostlanması sonucunda elde edilen organik materyalin topraklara uygulanması ile organik madde içeriği arttırılabilecek, toprak düzenleyici etkisi ile toprakların fiziksel, kimyasal, biyolojik özellikleri iyileştirilebilecek, içerdiği bitki besin elementleri sayesinde kimyasal gübre kullanımının azalması ile bitkisel üretimde girdi maliyeti düşürülebilecek ve çevre kirliliği önlenebilecektir. Üreticilerin bitkisel atıklarını kendi üretim alanları içerisinde basit kompost yığınları şeklinde kompostlamalarının teşvik edilmesinin yanısıra geniş ölçekte kompost fabrikalarının kurulması da bu çalışmalara katkı sağlayabilecektir. ANAHTAR KELİMELER: Atık potansiyeli, Besin elementleri, Çevre, Kompost, Organik madde, Topraktan kaldırılan bitki besin elementi, Verimlilik