Antalya şer'iyye sicillerinde yer alan tereke kayıtlarına göre Antalya'da giyim-kuşam

Bu çalışmada, Antalya'nın Osmanlı dönemindeki giyim-kuşam kültürü incelenmiştir. Antalya şer'iyye sicillerinde yer alan tereke kayıtlarının temel kaynak olarak kullanıldığı bu çalışma, 1809-1924 yıllarını kapsamaktadır. Ancak, şer'iyye sicillerinde, 19. yüzyılın ilk yarısına ait az sayıda tereke kaydı bulunmaktadır ve bunlar genellikle Antalya'ya hac veya ticaret gibi nedenlerle yolu düşmüş kişilere aittir. Bundan dolayı, Antalya giyim-kuşam kültürü hakkında doyurucu bilgilere 1850-1860'lı yıllardan itibaren ulaşılabilmiştir. Çalışmada, baştan ayağa kadar giyilen veya takılan yüz otuz farklı giyim-kuşam malzemesi tespit edilmiştir. Bu giyim-kuşam eşyalarının neredeyse tamamı, Antalyalı Müslim ve Gayrimüslimlerin ortak giyim malzemelerindendir. Müslim ve Gayrimüslimlerin giyim-kuşamının yalnızca haç, muska veya sarık gibi dinî aidiyeti simgeleyen öğelerde ayrıştığı görülmektedir. Bunun yanı sıra, meslekî faaliyetlerin, giyim-kuşam alanındaki ayrışmalarda, dinî mensubiyetten daha etkili olduğu göze çarpmaktadır. Antalya kent merkezinde ikamet eden Müslim ve Gayrimüslim iki erkek memurun, biri Antalya şehrinde diğeri Antalya taşrasında yaşayan, farklı meslek dallarına mensup iki erkek Müslümandan daha benzer şekilde giyindiği söylenebilir. Oldukça zengin bir kültürel mirası içinde barındıran Antalya giyim-kuşamı, Anadolu giyim-kuşam kültürüyle ortak özellikler sergilemektedir. Özellikle Isparta, Denizli, Konya ve Manisa gibi yakın illerle pek çok ortak giyim malzemesine sahip olan Antalya'da Anadolu'nun farklı kentlerinden gelen giyim-kuşam malzemeleri görülmektedir. Bu alanda yalnızca Anadolu'dan değil Polonya'dan Yemen'e, Avrupa'dan Hindistan'a kadar uzanan çok geniş bir sahadan ithal edilen farklı giyim-kuşam malzemelerinin izine rastlamak mümkündür. Bir liman kenti olması sebebiyle Akdeniz havzasında yer alan ülkelerle ticari ve kültürel anlamda yoğun bir etkileşim içerisinde olduğu görülen Antalya'nın oldukça zengin bir giyim-kuşam kültürüne sahip olduğu gözlemlenmektedir. Bu zenginliği arttıran en önemli faktörlerden bir diğeri şüphesiz Antalya yöresinin çok dinli ve çok kültürlü toplumsal yapısıdır. Konar-göçer bir yaşam tarzı süren Yörük-Türkmenler, Balkanlar ve Akdeniz adalarından bölgeye göç eden muhacirler ve şehrin çok dinli yapısı, kozmopolit bir toplum yapısının oluşmasına ve dolayısıyla zengin bir kültürel birikimin açığa çıkmasına katkı sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: Antalya, giyim-kuşam, kültür, tereke kayıtları, şer'iyye sicilleri.