Apis mellifera türü arı zehrinin enzimatik aktivitelerinin araştırılması

Ülkemiz sahip olduğu ekolojik zenginlik ile 5 saf bal arısı ırkına (Anadolu arısı, Kafkas arısı, Karniyol arısı, İran arısı ve Suriye arısı) ve bir çok farklı ekotipe (Gökçeada arısı, Muğla arısı, Yığılca arısı, Efe arısı vb.) ev sahipliği yapmaktadır. Bal arısı ırk ve ekotipleri farklı fizyolojik, morfolojik ve davranışsal özellikler taşır. Arı zehiri, bal arılarının zehir bezlerinden ürettikleri; enzimler, düşük moleküllü bileşikler ve peptidlerden oluşan kompleks bir karışımdır. İçeriğinde fosfolipaz A2, fosfolipaz B, hiyaluronidaz, fosfataz ve α-glukosidaz aktiviteli peptidler bulunur. Ayrıca melittin, apamin, mast hücre degranüle edici peptid, adolapin, tertiapin, secapin ve kardiyopep gibi biyoaktif bileşenler içerir. Bu çalışmada Ankara, İzmir ve Mersin olmak üzere üç farklı bölgeden elektriksel stimulasyon yöntemi ile toplanan Apis mellifera L. ham zehirinin bileşenleri kromatografik ve elektroforetik yöntemler ile ayrıştırılmış ve karışımların peptid profilleri ortaya çıkarılmıştır. Ham zehirin proteolitik aktivitesi jelatin ve kazein substratları varlığında zimogram çalışması ile belirlenmiştir. Ayrıca ham zehirin hyaluronidaz ve fosfolipaz aktiviteleri araştırılmıştır. Ankara, İzmir ve Mersin zehirlerinin HPLC sonuçlarına göre fraksiyon sayıları sırasıyla en az 30, 52 ve 40'tır. SDS-PAGE analizlerinde üç lokalite de benzer protein bantları göstermiştir. Zimogram analizinde pH 7,4'te 37-52 kDa aralığında kazeinolitik aktivite gözlenmiştir, İzmir zehrinde ek olarak 30-37 kDa aralığında da kazeinolitik aktivite tespit edilmiştir. Jelatinolitik etki yalnızca İzmir zehrinde 95-130 kDa ve 270 kDa civarında belirlenmiştir. Fosfolipaz testinde 16 saat inkübasyonda her üç zehirde 1 cm zon çapı ile PLA2 aktivitesi, 6,5-16 kDa aralığında ise hyaluronidaz aktivitesi gözlenmiştir. Çalışma sonuçları ile bal arısı zehirlerinde varlığı gösterilen proteolitik, lipolitik ve hyaluronidaz etkili peptidlerin arı zehirlerinin tıbbi ve ticari kullanımının potansiyelini göstermektedir. Her lokalitede bulunan aynı tür arı ırklarında dahi intraspesifik varyasyonlar ile yapısal farklılıklar gösterme potansiyeli içeren zehirlerin, enzimatik etkili bileşenlerinin zehir aktivasyon mekanizmasını anlamak içinde yararlı araçlar olacağı ön görülmektedir.