Uzamış yas yaşayan danışanlarda bitmemiş işler için İslami temelli boş sandalye müdahalesinin uygulanması

Bu araştırmanın amacı, yas sürecinde ortaya çıkan bitmemiş işler gerilimini azaltmayı hedefleyen Geleneksel İslami Temelli Psikoterapi (Traditional Islamically Integrated Psychotherapy – TIIP) Yas Protokolü'nü geliştirmek ve bu müdahalenin uzamış yas yaşayan Müslüman yetişkinlerdeki etkinliğini değerlendirmektir. Protokolün hem kuramsal temelleri hem de klinik uygulanabilirliği deneysel tasarımla incelenmiştir. Çalışma, süreç–sonuç tasarımı olarak yapılandırılmış, katılımcılar arasında eş zamanlı olmayan çoklu başlama düzeyi densysel deseni kullanılarak yürütülmüş, beş fazdan oluşmaktadır: (1) başlama düzeyi, (2) empatik uyum (1. ve 2. seans), (3) İslami temelli boş sandalye müdahalesi (3. ila 5. seanslar), (4) bilişsel pekiştirme ve manevi davranış planı (6. ve 7. Seans) ve (5) takip aşaması (müdahaleden bir ay sonra). Çalışma dokuz katılımcıyla (n = 9) tamamlanmıştır. Katılımcılar 2, 4 veya 6 haftalık başlama düzeylerine seçkisiz olarak atanmış; bunu yedi seanstan oluşan 50 dakikalık yüz yüze bireysel psikoterapi takip etmiştir. TIIP Yas Protokolü erken dönem İslam alimleri Kindi, Razi ve İbn Sina'nın öğretilerini duygu odaklı tekniklerle entegre ederek bütüncül ve daha sağlıklı bir yas sürecini kolaylaştırır. Analizlerde görsel inceleme, Tau-U etki büyüklüğü, Wilcoxon testi ve Jacobson–Truax Güvenilir Değişim İndeksi uygulanmıştır. Görsel analizler, başlama düzeylerinin tüm katılımcılarda kararlı olduğunu ve bitmemiş işler geriliminde üçüncü oturumdan itibaren belirgin ve sürekli düşüşler görüldüğünü göstermiştir. Tau-U analizleri büyük etkilere işaret etmiş; dokuz katılımcının yedisinde klinik olarak anlamlı iyileşme saptanmıştır. Wilcoxon testleri bitmemiş işler geriliminde öntest–sontest ve öntest–izlem karşılaştırmalarında anlamlı ve güçlü azalmalar göstermiştir. Bitmemiş işler gerilimi açısından RCI analizinde iki katılımcıda güvenilir iyileşme saptanmıştır. İzlem değerlendirmeleri yas bilişlerinde anlamlı bir azalma olduğunu göstermiş; uzamış yas belirtilerinde ise istatistiksel anlamlılığa ulaşmamakla birlikte orta düzeyde iyileşme elde edilmiştir. Bu bulgular birlikte değerlendirildiğinde, TIIP Yas Protokolü'nün bitmemiş işler gerilimini azaltmada etkili, sürdürülebilir ve klinik açıdan anlamlı bir müdahale olduğu görülmektedir.