Arı poleninin diyabetli sıçanlarda diyabetik yara iyileşmesi üzerindeki etkisinin değerlendirmesi

Bu çalışma, arı poleninin diyabetli sıçanlarda diyabetik yara iyileşmesi üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla in vivo randomize kontrollü deneysel çalışma olarak uygulandı. Araştırma, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde Temmuz ve Ağustos 2025 tarihleri arasında yürütüldü. Örneklemini Wistar albino ırkı 48 dişi sıçan oluşturdu. Sıçanlar basit randomizasyon yöntemiyle altı gruba ayrıldı. 1. gruba serum fizyolojik ile pansuman, 2. gruba oral arı poleni ekstratı, 3. gruba arı poleni ekstratı ile pansuman, 4. gruba oral arı poleni ekstratı + arı poleni ekstratı ile pansuman, 5. gruba vazelin ile pansuman, 6. gruba centella asiatica (madecassol) ile pansuman uygulandı. Deneysel diyabet modeli için tüm gruplara 50 mg/kg STZ intraperitoneal olarak yapıldı. Deneysel yara modeli için genel anestezi altında, sırt orta hattında, dört adet 10 mm çapında yara oluşturuldu. Yara oluşturulduğu gün çalışmanın 0. günü olarak kabul edildi ve 21 gün boyunca gruplara planlanan müdahaleler her gün aynı saatte uygulandı. 0., 7., 14. ve 21. günlerde sıçanların kan glikoz ve ağırlık ölçümleri yapıldı, yara bölgelerinin fotoğrafları çekildi. ImageJ yazılımı kullanılarak yara alanları ölçümü yapıldı. Walker formülü kullanarak yara alanlarının yüzdeleri ve yara alanı iyileşme yüzdeleri hesaplandı. Patolojik değerlendirme amacıyla 7., 14. ve 21. günlerde deri numuneleri ve ELISA analizleri için 21. günde serum örnekleri alındı. Bu çalışmada kullanılan arı poleninin kimyasal analizleri yapıldı. Verilerin istatistiksel analizinde Tek Yönlü ANOVA testi kullanıldı. Arı poleninin kimyasal analizi, polenin fenolik bileşikler, amino asitler ve mineraller açısından zengin bir içeriğe sahip olduğunu gösterdi. Arı poleninin diyabetli sıçanlarda, kan glikoz değerlerinde anlamlı bir düşüş sağladığı belirlendi (p<0.05). Arı poleni uygulanan gruplardaki sıçanların ağırlıkları 7. günde düşüş ve diğer günlerde artış gösterdi. Gruplardaki sıçanların günlere göre ağırlık ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı (p>0.05). Yara alanı değerleri ve Walker formülüne göre hesaplanan yara alanı yüzdeleri açısından, gruplar arasında 7'nci, 14'üncü ve 21'inci günlerde anlamlı fark tespit edildi (p<0.05). Arı poleninin, diyabetik yara iyileşmesi sürecinde makroskobik düzeyde yara alanını küçülttüğü ve iyileşme sürecini etkili bir şekilde hızlandırdığı görüldü. Serum IL-6, IL-10, EGF ve VEGF düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bulgular elde edildi; arı poleninin diyabetik yara iyileşmesini inflamasyonu baskılayıcı, hücresel yenilenmeyi destekleyici ve damar oluşumunu düzenleyici mekanizmalar üzerinden olumlu yönde etkilediği belirlendi. Patoloji bulguları diğer bulgular ile uyumlu olduğu görüldü. Sonuç olarak, fenolik bileşikler, amino asitler ve mineraller bakımından zengin olan arı poleninin, yara iyileşmesini hızlandırdığı, yara alanını küçülttüğü ve kan glikoz seviyesini düşürerek antidiyabetik etki gösterdiği görüldü. Çalışma sonuçlarının, yara bakımı ve diyabet hemşireliği alanına kanıta dayalı katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Yara bakımı süreçlerinde, arı poleni gibi doğal ve biyo uyumu yüksek ürünlerin kanıta dayalı yaklaşımla değerlendirilmesinin; diyabet hemşireleri için yenilikçi, erişilebilir ve destekleyici bir bakım yaklaşımı sunabileceği değerlendirilmektedir.