Atık kavun kabuğu ekstraktının biyoaktif özelliklerinin ve lipid oksidasyonu üzerine etkisinin araştırılması

Kavun ülkemizde en çok tüketilen meyveler arasında yer almaktadır. Kavun tüketimi sonucunda ortaya çıkan kabuklar genellikle hayvan yemi olarak kullanılmaktadır veya çöp olarak atılmaktadır. Bu çalışmada, 3 farklı kavun çeşidine ait kabukların biyoaktif özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Biyoaktif bileşiklerin ekstrakasiyonunda kullanılan organik solventlerin toksisitesi, yanıcılıkları ve diğer olumsuzlukları nedeniyle bu bileşiklerin kazanımında alternatif bir yöntem olan yüzey aktif madde (YAM) destekli su bazlı ekstraksiyon sistemi kullanılmıştır. Kavun kabuklarından farklı hidrofilik lipofilik denge (HLB) değerine sahip polioksietilen sorbitan türevi yüzey aktif maddelerin ((Tween-20 (T-20), Tween-40 (T-40), Tween-60 (T-60), Tween-80 (T-80)) su içindeki çözeltileri kullanılarak ekstraksiyon yapılmıştır. Hazırlanan ekstraktlarda, karotenoid ve fenolik bileşiklerin kazanımı üzerine farklı YAM'lerin farklı konsantrasyonlarının etkisi karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Ekstraktların toplam antioksidan kapasitesi DPPH ve ABTS yöntemiyle belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; kullanılan yüzey aktif maddelerin %1 konsantrasyonunda en yüksek fenolik içerik Ankara kavunun'de T-40 kullanılarak elde edilmiştir. En yüksek toplam karotenid içerik ise kırık Ağaç kavununda T-60 kullanımıyla elde edilmiştir. Ekstraktlar arasından Ankara kavununun T-20, T-40, T-80 ekstraktları en yüksek antioksidan aktivite sergilemiştir. Ekstraktların karotenoid bileşimi HPLC kullanılarak analiz edilmiş olup kavun kabuklarında başlıca lutein ve β-karoten belirlenmiştir. Ekstraktların lipit oksidasyonu üzerine etkisinin araştırılması amacıyla Ankara kavunu ekstraktlarından su içinde yağ emülsiyonları (S/Y) hazırlanmıştır ve oksidasyonun süresinin takip edilmesi birincil oksidasyon ürünleri hidroperoksit miktarı (PV) ve ikincil oksidasyon ürünleri tiyobarbütirik asit (TBARS) analizleriyle takip edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, kavun kabuğu ekstraktlarının birincil oksidasyon ürünleri oluşumunu baskıladığı görülmüştür ve T-20 ekstraktının diğer ekstraktlara kıyasla lipit oksidasyon hızını daha fazla azalttığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, atık olan kavun kabuğundan insan gıdalarında kullanımına izin verilen YAM'ler kullanılarak yapılan ekstraksyonla biyoaktif bileşenlerin kazanımında suya göre daha yüksek verim sağlandığı görülmüştür.