Avrupa Birliği ekonomik entegrasyon sürecinin imalat sanayisinde bölgesel yığılma ve uzmanlaşma etkileri

Avrupa Birliği entegrasyon sürecinin ülkeler ve bölgeler arasında ürün, üretim faktörü, insan, fikir, teknik bilgi ve teknolojinin hareketliliğini arttırarak Avrupa coğrafyasında imalat sanayisinin yerleşim yeri kararlarına etkileri konusunda farklı fikirler ve bulgular mevcuttur. Bazı akademik çalışmalar, Avrupa Birliği entegrasyon sürecinin imalat sanayisinin Avrupa coğrafyasındaki bölgesel uzmanlaşma ve yığılmalarını arttıracağı sonucunu öngörmektedir. Bu açıdan, Krugman (1991b)'nın öncülüğünde geliştirilen modellere göre; artan uluslararası ticaret ve faktör hareketliliği imalat sanayisinin belirli merkezlerde toplanmasına ve diğer bölgeleri endüstrileşmeden uzaklaştırmasına neden olacaktır. Ancak diğer zıt kutuptaki çalışmalar ise, Avrupa Birliği entegrasyon sürecinin imalat sanayisinin Avrupa coğrafyasındaki bölgesel uzmanlaşma ve yığılmalarını azaltacağı sonucunu öngörmektedir. Bu zıt öngörülerden hareketle, Avrupa Birliği'nin derinlemesine entegrasyon ve 2000'li yıllarda başlatmış olduğu ve ülkemizin de dâhil olduğu genişleme sürecinin, Avrupa imalat sanayisinde merkezi bölgelere doğru artan bir yığılmaya mı, yoksa çevre bölgelere doğru bir yayılmaya mı neden olacağı Avrupa ve ülkemiz için önemli bir konudur. Bu alanda yapılan çok sayıda teorik çalışma olmasına rağmen, ampirik çalışmalar oldukça yetersizdir; halen ekonomik entegrasyonların yığılma?yayılma süreçlerine ne yönde etkiler oluşturduğu konusunda henüz fikir birliğine varılabilmiş değildir. Çalışmamızda, Avrupa Birliği entegrasyonunun Avrupa Coğrafyası imalat sanayisi dağılımı üzerine etkisini analiz edebilmek için 22 Avrupa ülkesi ve 23 imalat sanayisi alt sektörünün (ISIC Rev-3) 1995-2008 yılları arasındaki verileri ile oluşturulan panel veri modeli kullanılmıştır. Krugman ve diğerleri tarafından yapılan teorik ve ampirik çalışmalara dayanarak, Avrupa Birliği entegrasyon sürecini temsil ettiğini varsaydığımız değişkenlerle özgün sayılabilecek ekonometrik bir model oluşturulmuştur. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, entegrasyon Avrupa imalat sanayisinin coğrafi dağılımı üzerinde etkilidir; devam etmekte olan endüstriyel yığılma süreçlerini yavaşlatıcı yönde etkilere neden olmaktadır. Özellikle Orta ve Merkez Avrupa ülkelerinin birliğe dâhil olduğu yıllara yakın yıllardan başlamak üzere, entegrasyonun etkisiyle Avrupa'nın merkezinden doğusuna ve güneyine doğru imalat sanayisinde bir yayılma hareketi olduğu tespit edilmiştir.