Aydın ve ikinci adam diyalektiği bağlamında üç roman çiftinin analizi: İhsan-Mümtaz, Selim-Turgut ve Celâl-Galip

Aydın kavramı üzerinde oldukça büyük bir literatür mevcut olmakla birlikte, aydının fikirlerine muhatap olan, onu dinleyen ve onunla tartışan bireyler nezdinde bir değerlendirme yapılmamıştır. Aydın, tek sesli bir kalabalık olarak tasavvur edilen halk karşısında bir yabancı olarak addedilmiştir. Aydın, romanlarda halktan uzak, yabancı ve yalnızdır. Fakat aydını halk ile kurduğu ilişkiden evvel, minör düzeyde bir bireyle, ikinci adamıyla kurduğu ilişki üzerinden incelemek mevcut literatüre ek yeni bir perspektif sağlayabilir. Merkeze ikinci adamı alarak iletişimi iki taraflı analiz etmek Türk romanında aydın problemine yeni bir okuma teklifidir. Aydını dinleyebilecek konumda bulunan kişileri geniş bir ifadeyle "ikinci adam" olarak adlandıran bu tezde, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur romanında İhsan-Mümtaz, Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanında Selim-Turgut ve Orhan Pamuk'un Kara Kitap romanında Celâl-Galip karakter çiftleri üzerinden aydın ve ikinci adam diyalektiği tahlil edilmiştir. Birinci bölümde aydın ve ikinci adam, kavramsal ve tarihsel olarak bir çerçeve içinde değerlendirilmiş; bu değerlendirmede felsefe, din, sosyoloji, siyaset, akademi ve medyanın verdiği bilgilerden yararlanılmıştır. İkinci bölümde belirgin örnekler üzerinden Türk romanında aydın ve ikinci adam örnekleri ana hatlarıyla belirtilmiş ve üçüncü bölümde Ahmet Hamdi Tanpınar, Oğuz Atay ve Orhan Pamuk'un aydına ve aydının mesellerine dair bazı görüşleri değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde seçilen üç roman üzerinden aydın ve ikinci adam karakterleri tahlil ederek, bunların arasındaki ilişkinin nasıl işlendiği, farklılıkları ve benzerlikleri, yazıldıkları dönemden nasıl izler taşıdığı örnekler dahilinde tahlil edilmiştir.