Azerbaycan halk müziğinin yedi ana makamı üzerinde bir inceleme

Türk soyunun bir kolu olan Azerbaycan halkının yüzyıllardan beri süregelen halk müzikleri, Türk müziğinin de bir kolu olarak kabul edilir. Üslup olarak farklı bir çizgide görünsede, bugün Kuzeydoğu Anadolu'da özellikle Kars, Ardahan ve İğdır yörelerinde bariz olarak bu üslup yaşatılmaktadır. Bu yörelerde Azeri lehçesinin konuşulduğu gerçeğinden hareketle müzik üslubu olarak ta Azeri üslubunun bu yörenin müziğine yansımış olması kaçınılmazdır. Türk müziğinin tür ve formları, bugün bilimsel olarak incelenmektedir. Azeri müziğinin de Türk müziğinin kollarından biri olduğunu düşünürsek, Azeri Türk müziğinin de incelenmesi kanaatimce bir zorunluluk olarak kendim göstermektedir. Azerbaycan halk müziği 7 ana makam üzerine kurulmuştur. Bu makamların nazari olarak ifadelendirilmelerinde, tampere sistem kullanılmışsa da kaynaklar incelendiğinde bir tam ses arasının, iki yerine 4 eşit parçaya bölündüğü görülmektedir. Fakat makamların nazari olarak ifade edilmesinde bu durum gözardı edilmektedir. Bu koma seslerin kullanılması eserin icrası sırasında tamamen icracıya bırakılmaktadır. Bu durumda "Teorik ve pratiğin çakıştığı yerde pratik geçerlidir" tezinden hareketle, Azeri halk müziğinin nazari olarak ifade edilmesinde bu çelişkinin gözönüne alınarak yeniden yapılandırılması konusu, Azeri müziğinin üzerinde durulması gereken sorunlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Azeri müziğinde ele aldığımız 7 ana makam incelenirken, bu makamların bazılarının isim olarak, bazılarının da bıraktığı etkinin Türk müziğindeki makamlarla benzeştiği görülmüştür. İşte bu iki tür müzik arasındaki bu ilişkilerin incelenip ortaya konulması gerektiği, bu tez çalışmasında ana unsur olarak tespit edilmiştir.