Bâb-ı Âsafî Ruûs Kalemi 1484 numaralı Ruûs defterinin transkripsiyon ve değerlendirmesi (s.105-192)

Osmanlı Devleti'nde, ilk dönemlerde padişahın vekil-i mutlakı sadrazamın başkanlık ettiği en yüksek karar organı olarak kabul edilen Divân-ı Hümâyûn, devletin idari birimiydi. Divân-ı Hümâyûn'da görüşülerek karara bağlanan her konu, Beylikçi, Ruûs, Tahvil ve Amedi Kalemleri tarafından tutulan defterlere kaydedilmekteydi. Divân-ı Hümayûn defter serilerinden olan Ruûs defterleri, muhtemelen Kanunî döneminde gelişerek tutulmaya başlanmıştır ve devlet görevlilerinin tayin ve tevcihlerini ihtiva etmektedir. Bu tez çalışması, Devlet Arşivleri Başkanlığı'nın Bâb-ı Âsafî kataloğunda yer alan 1484 numaralı ruûs defterinin 105-192 sayfaları aralığını konu edinmektedir. Ele alınan defterin transkripsiyonunu yaptığımız kısmı H. Gurre-i Şa'banü'l-Mükerrem 1023 (M. 6 Eylül 1614) ile H. 2 Safer 1026 (M. 22 Şubat 1617) tarihleri arasında Divân-ı Hümâyûn'da alınan kararlar neticesinde merkeze ve taşraya yapılan tayin-terfi, tevcihat, terakkî ve tekâ'üd gibi kayıtları içermektedir. Çalışmamız üç bölümden meydana gelmektedir. Giriş Bölümünde Divân-ı Hümâyûn Kalemleri ve bu kalemin tuttuğu defterler tanıtılış ve ruûs defterleri ile ilişkisi anlatılmıştır. Birinci bölümde, 1484 numaralı ruûs defterinin değerlendirmesi yapılarak söz konusu defterin fiziki ve diplomatik özellikleri, takip edilen transkripsiyon usulü, muhtevası ve defterin geçtiği dönem açıklanmıştır. Akabinde bu alandaki literatür çalışmaları ve yüksek lisans tezleri tanıtılmıştır. İkinci bölümde Bâb-ı Âsafî Ruûs Kalemi 1484 numaralı ruûs defterinde yer alan tayin-tevcih yapılan müesseseler hakkında bilgiler verilerek ve defter içerisinden örnekler tablolar üzerinden değerlendirilerek açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca bu bölümde müderris ve kadı atama kayıtları Nev'izâde Atâyî'nin Şakâ'ik Zeyli adlı eseriyle karşılaştırılarak defterdeki yer alan ulemânın tayin terfi süreçleri biyografileri ile ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise söz konusu ruûs defterinin transkripsiyonu yapılmıştır.