Babanzâde Ahmed Naim'in İslâm'da Da'vâ-yı Kavmiyyet risalesi bağlamında kavmiyyet eleştirisi

İnsanların üyesi olduğu gruba karşı sorumluluk duygusuyla hareket edip bağlılık ve fedakârlık göstermesi insanlık tarihi kadar eskidir. Bu birlik; kavmiyet, asabiyet, ümmet, milliyet vb. kavramları ile ifade edilirken kavramlar dönüşüme uğramış ve bazı noktalarda ise iç içe geçmiştir. 1789 Fransız İhtilali ile başladığı varsayılan milliyetçilik fikri ise günümüzde de varlığını sürdüren ulus devletlerinin temel düşünce sistemini ifade etmektedir. Milliyetçilik düşüncesi, farklı etnik topluluklarca benimsendiği gibi eleştirilere de maruz kalmıştır. Ulus devletlerin kurulmaya başlanıp imparatorlukların çöktüğü 19. ve 20. Yüzyıllarda milliyetçilik düşüncesinden en çok etkilenen devletlerden birisi de çok uluslu yapısı ile Osmanlı Devleti olmuştur. Farklı etnik grupların isyanı ve sonucunda yaşanan ciddi toprak kayıpları Osmanlı Devletinde; Türkleşme (Milliyetçilik), Osmanlılaşma ve İslamlaşma gibi fikir akımlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu tezde bu akımlardan İslâmcılığın temsilcisi olan Babanzâde Ahmed Naim'in İslam ve milliyetçilik arasındaki ilişkiye dair düşünceleri tahlil edilecektir. İslamcı düşünür ve fikir adamlarından Babanzâde Ahmed Naim; Batıyı çok iyi tanıyan, Fransızca felsefi terimleri Osmanlıcaya kazandırmış, çeviri faaliyetlerinde bulunmuş bir şahsiyettir. İslami hassasiyetleri ile bilinen Babanzâde Ahmed Naim, milliyetçilik düşüncesini de İslami açıdan değerlendirmiş ve bu konu hakkında İslâm'da Da'vâ-yı Kavmiyyet başlıklı risaleyi kaleme almıştır. Risalede konu; İslam'da milliyetçilik ve ırkçılık, Araplarda ve Türklerde milliyetçilik, konuya ilişkin ayet ve hadisler ve İslam'ın birleştiriciliği gibi noktalar üzerinden ele alınmıştır. Bu çalışmada öncelikle Ahmed Naim'in biyografisine ve yaşadığı dönemin genel durumuna yer verilmiş, sonra milliyetçilik düşüncesinin gelişimi üzerinde ana hatlarıyla durulmuş akabinde, İslam ve milliyetçilik ilişkisi adı geçen eser bağlamında tahlil edilmiştir. Sonuç olarak Babanzâde Ahmed Naim'in milliyetçiliğin İslâm'a göre meşru olmadığı savunusunda, kavramsal kullanımlar noktasında bazı problemli yanlar olduğu anlaşılmıştır. Kavramsal problemler nedeniyle İslâm'da milliyetçiliğin kendisinin yasaklandığına dair net bir görüş ortaya koyulamamış ve bu problemlerin halen devam ettiği ve araştırılmaya muhtaç olduğu anlaşılmıştır.