Bayat Çayı Havzası'nın (Afyonkarahisar) jeomorfolojisi

Araştırma konusu olan Bayat Çayı Havzası, Afyonkarahisar ilinin kuzeydoğusunda, Eskişehir ilinin ise güneyinde yer almaktadır. Tamamıyla Afyonkarahisar ili sınırları içerisinde yer alan ve yaklaşık 596 km2 alana sahip olan havza, 4 adet ilçe sınırı içerisinde farklı alanlar kaplamaktadır. Ortalama yükseltisi 1235 metre olan havzanın çevre uzunluğu ise 194,4 km'dir. Havza, büyüklükleri 58 ila 172 km2 arasında değişen 5 adet alt havzaya sahiptir. Bu çalışmada Bayat Çayı Havzası'nın jeomorfolojik ve jeomorfolojiyle ilişkili özelliklerini değerlendirmek için farklı Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yazılım ve eklentilerinden yararlanılmıştır. Temel haritalandırma ve sayısallaştırma işlemleri için ArcGIS 10.8 yazılımı tercih edilirken, Kırmızı Rölyef Haritası (Red Relief Image Map) yapımında ise ArcGIS 10.8 ile birlikte Saga GIS 8.3.0 yazılımı kullanılmıştır. Havza ve alt havza sınırlarının belirlenmesinde ise ArcGIS 10.3.1 yazılımına entegre edilerek ArcSWAT yazılımı kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda elde edilen verilerin analizi sonucunda araştırma sahasına ait haritalar ve çeşitli alan hesaplamaları yapılmış, bunlardan flüvyal, volkanik ve diğer yapısal jeomorfolojik özelliklerin yorumlanmasında yararlanılmıştır. Havzada farklı jeomorfolojik birimler bulunmaktadır. Bu jeomorfolojik birimler arasında en ilgi çekicileri volkanik birimler üzerinde gelişen şekillerdir. Sahada volkanik çıkış merkezleri, volkanik yapısal platolar, dağlık alanlar, plato alanları, ignimbirit platoları üzerinde açılmış vadiler, peribacaları, "V" vadiler, ovalar gibi jeomorfolojik birimler bulunmaktadır. Havzada Prekambriyen'den, Kuvaterner'e kadar farklı yaşlarda metamorfik, volkanik ve sedimanter kayaçlardan oluşmaktadır. Tektonik bakımdan çok fazla aktif olmayan sahanın gelişiminde daha çok volkanik faaliyetler rol oynamıştır. Miyosen yaşlı bu volkanik faaliyetin ürünleri daha çok havzanın batısında, güneyinde ve orta kısımlarında yer almaktadır. Sahanın en önemli jeomorfolojik sorunları; erozyon, su ve yağış yetersizliği ile gelen kuraklık, aşırı otlatma, yanlış arazi kullanımıdır. Turizm alanında değerli olabilecek volkanik yer şekilleri (peri bacaları, kırgıbayır topoğrafyası alanları gibi) önemli bir zenginliktir. Havzanın uzun ekseni boyunca Afyon-Ankara karayolunun geçmesi, yörenin gelişimi açısından önemlidir.