Bazı alkilleyici ajanların oluşturduğu genotoksik etkilere karşı endemik ıris taochia bitki ekstraktlarının antigenotoksik etkinliğinin araştırılması

Bu çalışmada Erzurum yöresinden toplanan Iris taochia Woronow ex Grossh. bitkisinin toprak üstü metanol ekstrelerinin beş farklı konsantrasyonu (10; 5; 2,5; 1,25 ve 0,625 mg/mL) kullanılarak iki farklı alkilleyici ajanın (Siklofosfamid = SF ve Etil metansülfonat = EMS) indüklediği genotoksik etkiye karşı antigenotoksik etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla çalışmamızda Drosophila melanogaster'de kanat benek testi olarak bilinen SMART (Somatik mutasyon ve rekombinasyon testi) tekniği uygulanmıştır. Bu test tekniğinde D. melanogaster'in genomunda çekinik flare (flr3) ve çoklu kanat kılı (mwh) belirleyici genlerini taşıyan iki farklı mutant soyu kullanılmıştır. Bu iki mutant soy arasında yapılan çaprazlamalar sonucu elde edilen 72±4 saatlik trans-heterozigot larvalar I. taochia metanol ekstresi ve alkilleyici ajanlarla kronik olarak beslenmiştir. Tüm uygulama gruplarındaki larvalardan yetişen ergin bireylerin kanatlarından hazırlanan preparatlar ışık mikroskobunda farklı benek tiplerine göre taranmıştır. Çalışmamız sonucunda metanol ile hazırlanan bitki ekstresinin hiçbir konsantrasyonda genotoksik etki göstermediği buna karşın alkilleyici ajanlarla birlikte uygulandığında özellikle 5 ve 10 mg/mL'lik konsantrasyonlarda somatik mutasyon ve rekombinasyon oranlarını önemli ölçüde azalttığı belirlenmiştir. Özellikle EMS + I. taochia uygulama grubunun yüksek konsantrasyona sahip iki grubunda (2,5 ve 5 mg/mL) normal kanatlı bireylerde %inhibisyon oranının %63,46, serrat kanatlı bireylerde ise bu oranın %62,95'e kadar çıktığı gözlemlenmiştir. Elde ettiğimiz veriler istatistiksel olarak değerlendirildiğinde sonuçların anlamlı olduğu görülmüştür (p<0,05). Yapılacak daha ileri çalışmalarla bitki ekstraktındaki etken maddelerin ve bu maddelerin antigenotoksik etki mekanizmalarının açığa çıkartılması gerekmektedir.