Bazı turunçgil anaçlarında mikoriza ile Phytophthora citrophthora etkileşimleri

Küresel iklim değişikliği ile birlikte verimli tarımsal üretim alanlarının azalmasına ters orantılı olarak dünya nüfusunun hızla artması beraberinde güvenilir ve yeterli gıda sorununu meydana getirmiştir. Gelecek nesillerin gereksinim duydukları gıdanın güvenilir olarak karşılanabilmesi için tarımsal üretimin sürdürülebilir bir şekilde arttırılması gerekmektedir. Böylece tarımsal arzın sürdürülebilirliğine katkı sağlanabilecektir. Bu bağlamda sürdürülebilir tarımsal üretimde kullanılabilecek en etkin yöntemlerden birisi çevreye ve insan sağlığına faydalı mikroorganizmaların kullanılmasıdır. Bu organizmaların başında bitkisel üretimde başarılı bir şekilde kullanılan Bacillus spp. türlerinin de içerisinde yer aldığı "Bitki Gelişimini Uyaran Kök Bakterileri" gelmektedir. Bacillus spp. türleri gerek bitki besin elementi alımını kolaylaştırması gerekse belirli fitohormonların salgılanmasını teşvik etmesi gibi olumlu özellikleri bakımından bitki büyümesi ve gelişimini destekleyici etkiye sahiptirler. Ayrıca rizosferde bitki kökleri ile sıkı ilişki içerisinde olan faydalı fungular da tarımsal üretimde en çok araştırılan alanlardan birisidir. Trichoderma fungusları ile mikorizal funguslar faydalı funguslar içerisinde en sık çalışılan mikroorganizmalardandırlar. Özellikle mikorizal funguslar bitki kökleri ile karşılıklı su besin alışverişine dayalı simbiyotik ilişki içerisindedirler. Bu tür funguslar toprağın bütünlüğünü koruyarak, bitkinin ihtiyacı olan besin maddelerinin topraktan alımını kolaylaştırmaktadırlar. Bacillus spp., Trichoderma spp. ve Mikorizal funguslar bitkilere sağlamış oldukları pek çok avantajlardan dolayı bitki büyümesini ve gelişimini teşvik ederek bitkilerin daha sağlıklı bir şekilde yetiştirilebilmelerine imkan vermektedirler. Bu tür yararlı mikroorganizmaların bitkisel üretimde kullanılması gelecek yıllarda gıda arz güvenliğinin sürdürülebilirliğine önemli katkılar sağlaması beklenmektedir. Turunçgiller hem ülkemizde hem de dünyada en fazla yetiştirilen ve yüksek ticari değere sahip olmakla birlikte tarımsal açıdan önemli bir gelir kaynağına sahip meyve gruplarından birisidir. Bununla birlikte, dünyada ve ülkemizde turunçgil yetiştiriciliği pek çok biyotik ve abiyotik faktörlerden olumsuz etkilenmektedir. Bu olumsuz faktörlerin başında, biyotik stres ilgili sorunlar gelmektedir. Turunçgillerde görülen en önemli biyotik stres etmenlerinden birisi ise meyvelerde kahverengi çürüklük ve gövde zamklanmasına neden olan Phytophthora citrophthora'dır. Bu hastalık etmeni turunçgil bahçelerinde, hem verim ve hem de kalitede yüksek oranlarda kayıplara neden olmaktadır. Bu sorunlardan yola çıkarak planlanan bu çalışmada, P. citrophthora izolatının Turunç ve Carrizo sitranjı anaçlarına karşı patojenitesini ve diğer uygulamalarla ilişkilerini değerlendirmek ve ayrıca mikrobiyal gübre (Trichoderma spp. ve Bacillus spp.), mikoriza ve oksinin tek başına ya da kombinasyonlu kullanımının, bu hastalığın kontrolünde kullanılabilme olanaklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma, 2022-2023 yılında Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri bölümü uygulama seralarında yürütülmüştür. Bitkisel üretim materyali olarak Turunç ve Carrizo sitranjı anaçları ile beraber 1.5 L hacmine sahip saksı tipi kullanılmıştır. Mikrobiyal gübre olarak Bacillus spp. türleri, Trichoderma spp. ve mikoriza olarak kokteyl halinde Glomus spp. türleri ile birlikte oksin olarak da IBA denenmiştir. Hastalık etmeni olarak ise Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nden (BATEM) temin edilen P. citrophthora izolatı kullanılmıştır. Mikrobiyal gübre, mikoriza ve oksin uygulamaları çöğürlerin saksılara şaşırtılması esnasında çıplak bitki köklerinin hazırlanan karışımların içerisine daldırılarak ve daha sonraki dönemlerde aynı oranda karışımlar tekrar hazırlanmış ve 7'şer gün aralıklarla toplamda 4 defa olmak üzere her bir çöğürün kök bölgesine 50 ml olacak şekilde uygulanmıştır. Ortam olarak ise 2:2:1:1 oranında torf, perlit, kokopit ve kum karışımı kullanılmıştır. Araştırmada, iklimsel veriler yanında, anaçların P. citrophthora karşı toleranslılıkları ile beraber mikrobiyal gübre, mikoriza ve oksin uygulamalarının hastalığın gelişimine karşı olan antagonistik etkileri ile beraber, anaçlarda hastalık oluşumunun engellenmesi üzerine etkileri araştırılmıştır. Araştırma sonucunda, Trichoderma spp. ve Bacillus spp. kullanımının çöğür büyümesi ve gelişimlerine etkisini kontrol grubuna göre önemli ölçüde katkı sağlamıştır. Ayrıca çöğürlerin toprak altı organlarının yaş ve kuru ağırlıklarının artışında mikorizal fungusların kullanıldığı uygulamalar diğer uygulamalara kıyasla en olumlu sonuçları vermiştir. Oksin uygulamalarının ise çöğürlerin toprak altı ve toprak üstü organlarının gelişimlerine istatiksel olarak anlamlı katkılılar sağlamadığı tespit edilmiştir.