Bazı yabancı ot türlerinin Phelipanche aegyptiaca (Pers.) pomel ve Orobanche cumana Wallr.'ya karşı allelopatik etkisinin araştırılması

Türkiye'de domates, mercimek, bakla, ayçiçeği, patates ve tütün gibi bazı önemli kültür bitkilerinin üretimi, canavar otlarının tehdidi altındadır. Yapılan çalışmalar canavar otuyla mücadelede tek bir yöntemin yeteri kadar başarılı olamadığını göstermiştir. Bu nedenle hem çevre dostu hem de biyoherbisit olarak kullanılma potansiyeli bulunan allelopati çalışmaları alternatif bir yöntem olarak önem kazanmaktadır. Bu bağlamda domates ve ayçiçeğinde önemli zararlar oluşturan canavar otlarına (Phelipanche aegyptiaca (Pers.) Pomel ve Orobanche cumana Wallr.) karşı, Kokarağaç (Ailanthus altissima (Mill.) Swingle), Tarla sarmaşığı (Convolvulus arvensis L.), Andız otu (Inula viscosa (L.) Aiton), Pembe sarmaşık (Ipomoea triloba L.) ve Dar yapraklı sinir otu (Plantago lanceolata L.) bitkilerinden iki farklı yöntemle elde edilen eksraktların etkileri test edilmiştir. Bu amaçla söz konusu türlerden elde edilen su ve metanol ekstraktlarının laboratuvar koşullarında parazit ve kültür bitkisi tohumlarının çimlenmesine etkileri incelenmiştir. Daha sonra saksı denemeleriyle kültür bitkilerinde fitotoksite oluşturmayan en yüksek ekstraksiyon dozu belirlenmiştir. Bir sonraki aşamada canavar otuyla bulaşık saksılarda ekstraktların canavar otu ve kültür bitkisi gelişimine etkileri araştırılmıştır. Canavar otu çimlenmesi üzerine ekstraksiyon yöntemlerinin etkisi karşılaştırıldığında; P. aegyptiaca'da su ekstraktları, %100 dozda en yüksek inhibisyonu göstermiştir. A. altissima'nın su ekstraktı çimlenmeyi %76,5, C. arvensis'in su ekstraktı %82,9, I. viscosa'nın su ekstraktı %91,6, I. triloba'nın su ekstraktı %97,6, ve P. lanceolata'nın su ekstraktı ise %91,2 oranında çimlenmeyi inhibe etmiştir. O. cumana'da su ekstraktları yine daha etkili olmuştur. A. altissima'nın su ekstraktı %95,4, C. arvensis'in su ekstraktı %50 ve %100 dozda %97,9 ve %99,5 inhibisyon sağlamıştır. I. viscosa'nın su ekstraktı %90,5, I. triloba'nın su ekstraktı %95,8 ve P. lanceolata'nın su ekstraktı ise %98,7 oranında çimlenmeyi inhibe etmiştir. Hiçbir ekstrakt hiçbir dozda domates ve ayçiçeğinin çimlenmesini olumsuz etkilememiştir ancak radikul uzunluklarında farklılıklar belirlenmiştir. Doz tespit denemelerinde sadece domateste A. altissima ve I. viscosa'nın %100 dozu fitotoksik etki gösterdiğinden saksı denemelerinde %50 dozları uygulanmıştır. Ayçiçeğinde hiçbir ekstraktın uygulamasında 100 dozda fitotoksik etki görülmemiştir.Saksı denemelerinde ekstraktların canavar otuna etkilerine bakıldığında P. aegyptiaca için, A. altissima ekstraktı dal sayısını %17 ve kuru ağırlığını %44 azaltmıştır. O. cumana için; P. lanceolata, A. altissima ve I. viscosa ekstraktları dal sayısını sırasıyla %42, %48 ve %60, yaş ve kuru ağırlıklarını ise %57-65 oranında azaltmıştır. Ekstraktların kültür bitkilerine etkilerine bakıldığında domateste; pozitif kontrole göre bitki boyunun C. arvensis'de arttığı, I. viscosa ve I. triloba'da değişmediği, A. altissima ve P. lanceolata'da azaldığı gözlenmiştir. Kök yaş ve kuru ağırlığının I. triloba ve P. lanceolata'da artarken diğerlerinde değişmediği, gövde yaş ağırlığı C. arvensis'de artarken gövde kuru ağırlığı bakımından uygulamalar arasında fark oluşmadığı görülmüştür. Ayçiçeğinde ise ekstraktlar, ayçiçeği boyunu artırmış ve fitotoksik etki göstermemiştir. Domateste P. aegyptiaca'ya karşı A. altissima'nın, ayçiçeğinde ise O. cumana'ya karşı, I. viscosa ve A. altissima'nın allelopatik potansiyelinin yüksek olduğu belirlenmiş ve gelecekte bu iki türün biyoherbisidal etkileri üzerinde durulabileceği kanaati oluşmuştur.