BDM tabanlı akıllı kütüphane tarama ve diyalog sistemi

Bu çalışma, Batman Üniversitesi için özel olarak geliştirilen BDM (Büyük Dil Modeli) tabanlı yapay zekâ destekli akıllı kütüphane tarama ve diyalog sisteminin teknik altyapısı, mimarisi ve performans değerlendirmelerini kapsamlı şekilde ele almaktadır. Geleneksel OPAC (Online Public Access Catalog) sistemlerinin kısıtlılıkları ve kullanıcı beklentilerindeki artış göz önünde bulundurularak, literatürde yer alan çağdaş bilgi erişim teknikleri incelenmiş; özellikle vektör tabanlı veri yapıları, Retrieval-Augmented Generation (RAG) mimarisi, kullanıcı geri bildirimleri ile beslenen model iyileştirmeleri (Reinforcement Learning with Human Feedback - RLHF), çok modelli yapılar (ensemble learning), tarihsel tutarsızlık tespiti ve Explainable AI (XAI) yöntemleri detaylandırılmıştır. Sistem, Python programlama dili ve LangChain framework’ü kullanılarak çoklu kaynaklardan bilgi sorgulama kapasitesine sahip şekilde tasarlanmıştır. Bilgi kaynakları arasında öncelikle Batman Üniversitesi’nin YORDAM katalogu, ardından üniversitenin e-Arşiv platformu ve son olarak ChatGPT destekli web arama modülü bulunmaktadır. Bu çok aşamalı sorgu zinciri, kullanıcının arama deneyimini optimize etmekte ve daha kapsamlı, doğru ve güncel bilgiye erişim sağlamaktadır. Chroma tabanlı vektör veritabanı ise yüksek verimli bellek yönetimi ve anlamsal arama fonksiyonları sunarak sistemin performansını artırmaktadır. Ayrıca, sistemde kullanıcıların geri bildirimleri toplanarak RLHF yaklaşımı ile modellerin sürekli güncellenmesi ve öğrenmesi sağlanmaktadır. Bu sayede sistem, hem teknik hem de kullanıcı deneyimi açılarından dinamik ve adaptif bir yapıya kavuşmuştur. Tarihsel tutarsızlık tespiti gibi ileri analiz modülleri, bilgi güvenilirliğini artırırken, Explainable AI teknikleri ile kullanıcılar ve kütüphane personeli için sistem çıktılarının şeffaf ve anlaşılır olması hedeflenmiştir. Araştırma bulguları, geliştirilen sistemin bilgi erişim hızını anlamlı düzeyde artırdığını, arama sonuçlarının doğruluğunu iyileştirdiğini ve kullanıcı memnuniyetini yükselttiğini ortaya koymaktadır. Türkiye’deki üniversite kütüphaneleri için örnek teşkil edebilecek bu entegre ve sürdürülebilir yapay zekâ destekli kütüphane sistemi, akademik araştırma süreçlerinin etkinliğini artırmaya yönelik önemli bir katkı sağlamaktadır.