Bebek bezleri bünyesinde bulunan fitalatlar: İnsan maruziyeti ve çevresel fitalat salınımının değerlendirilmesi

Tek kullanımlık bebek bezi, tüm toplumlar için bebek ve çocuk sağlığı açısından çok önemli bir üründür. Tek kullanımlık bezlerde emicilik sodyum poliakrilat (SAP) yani süper emici jeller ile sağlanmaktadır. Üretiminde kullanılan diğer maddeler ise: polipropilen, polietilen, polyester, poliüretan, parfüm ve boyalar, dioksinler, tribütiltin (TBT), uçucu organik bileşenler (VOC), fitalatlardır. Ayrıca bazı tek kullanımlık bezler klorla beyazlatma işlemine tabi tutulmaktadır ki bu son derece zararlı ve kanserojen bir işlemdir. Fitalatlar, pek çok tüketici ürünü bünyesinde bulunmaları ve potansiyel olumsuz sağlık etkileri nedeniyle, toksikolojik araştırmalarda ve halk sağlığı bağlamında ilgi çekmektedir. Yenidoğanlar çevresel risk faktörlerine karşı çok hassas olmasına rağmen dünya çapında, yenidoğan fitalat maruziyeti ve risk değerlendirmesine ilişkin veriler sınırlıdır. Bir bebek kendi başına tuvalete gitmeye hazır olana kadar yaklaşık 6,000 adet hazır bebek bezi kullanmaktadır. Doğaya atılan bir bebek bezinin kaybolması için gereken süre ise neredeyse 400-500 yıl civarındadır ve bebek bezleri en çok tüketilen evsel atık listesinde üçüncü sırada yer almaktadır. Doğada çözünmeyen çöplerin %30'unu bebek bezleri oluşturmaktadır. Bir bebeğin yıllık ihtiyacı olan bebek bezi malzemelerini, 130 kilo odun, 20 kiloluk petrol stoğu, 10 kilo klor sağlamaktadır. Dolayısıyla tek kullanımlık bebek bezlerinin yarattığı sonuçlar iklim değişikliğinden, doğal kaynakların kirlenmesine kadar uzayıp gitmektedir. Bebek bezlerinde çeşitli formlardaki fitalatların varlığını gösteren küresel araştırmalar olmasına rağmen, Türkiye'ye özgü çalışmalar bulunmamaktadır. Bu bağlamda, mevcut tez çalışması Türkiye'de tüketicilerin kullanımına bebek bezlerinde fitalatların varlığını araştırmayı, mevcut ise ülkemiz abiyotik çevresel ortamlarına bebek bezleri aracılığyla ulaşması muhtemel fitalat miktarını araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada Türkiye genelinde bulunan marketler, sağlık-kozmetik mağazaları ve e-ticaret sitelerinde satılan ve yaygın olarak kullanılan 39 adet markaya ait bebek bezinde fitalat seviyeleri LC-MS-MS cihazı ile tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar baz alınarak, bez kulanan çocuklar için maruziyet riski değerlendirmesi ve bezler aracılığı ile çevresel ortamlara karışabilecek fitalat miktarı hesaplaması gerçekleştirilmiştir.