Bina taşıyıcı sistem davranışının farklı döşeme türleri için incelenmesi

Deprem tüm dünyada kaçınılması mümkün olmayan bir doğal afet olmakla birlikte, insanlar için can ve mal kayıplarına neden olması, depreme dayanıklı yapılar tasarlayıp inşa edilerek ortadan kaldırılabilir. Monolitik ve rijit olmasından dolayı depremlerde en çok hasar gören ve göçmenin gözlemlendiği yapı türü betonarme yapılardır. Betonarme bir yapının depreme dayanıklı olarak tasarımında, yapının gerçek deprem etkileri veya olabileceği öngörülen tahmini deprem kuvvetleri etkisi altında yatay ve düşey yerdeğiştirmeleri ve periyotları incelenmektedir. Bu değerler yönetmeliklerin öngördüğü sınırları aşmayacak şekilde güvenli ve ekonomik yapı tasarımı gerçekleştirilmektedir. Literatürde, betonarme bir yapının yatay ve düşey yerdeğiştirmeleri ile periyotlarının belirlenmesinde, genel olarak, yapının çerçeve sistemini teşkil eden kiriş kolon ve perdelerin etkin rol oynadığı kabul edilsede, taşıyıcı sistemde tüm düşey ve yatay karakterli yükleri taşıyan ve nakleden plak sistemler olan döşemelerin de yapı davranışında etkin rol oynayabileceği belirlenmiştir. Ayrıca Türkiye Deprem Yönetmeliğinde (2018), taşıyıcı sistemin süneklik düzeyinin belirlenmesinde, döşeme plağının türü ve yük etkisi altındaki davranış şekli önem arz etmektedir. Bu nedenle tez çalışmasında farklı döşeme tiplerinin yapının deprem yükleri etkisi altındaki davranışına etkisi incelenmiştir. Çalışmada kirişli plak, kirişsiz döşemeli, tek doğrultulu dişli (asmolen) döşemeli ve iki doğrultulu dişli (kaset) döşemeli yapı sistemlerinin deprem performanslarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla 4 farklı döşeme tipine göre TS500 ve TBDY (2018) esasları doğrultusunda 3,4 ve 5 katlı binalar modellenmiştir. Modellemesi yapılan binaların deprem hesaplamaları, eşdeğer deprem yükü yöntemine göre yapılmıştır. Yerel zemin sınıfı geoteknik rapordan ZD alınmıştır. Yapılan analizler sonucunda, binaların doğal titreşim periyotları, taban kesme kuvvetleri, maksimum yatay yerdeğiştirmeleri ve göreli kat ötelemeleri karşılaştırılmıştır. Bina modellerinin analiz sonuçları incelenmiş ve kirişli plak döşemeli sistemlerin en optimum değerleri verdiği görülmüştür. Bu bağlamda kirişli plak döşemeli sistemlerde kat yüksekliği ve kat adedi değişiminin taşıyıcı sistem davranışına etkisini görebilmek maksadıyla 4-6-8 katlı, kat yükseklikleri de 3-3.5-4 metre olan bina modelleri oluşturulmuştur. Binaların deprem hesaplamaları Sap2000 sonlu elemanlar yazılımı ile yapılmıştır.