Bireylerde sağlık farkındalığının COVİD-19'dan kaçınma ve korunma davranışlarına etkisi

Bu araştırmada bireylerin sağlık farkındalığı düzeyleri ile COVID-19'dan kaçınma ve korunma davranışları arasındaki ilişkinin incelenmiştir. Araştırmaya İstanbul İlinde ikamet eden 18-65 yaş arası 384 birey dahil edilmiştir. Araştırmada verilerin elde edilmesi için anket yönteminden yararlanılmıştır. Katılımcılara anketler Online olarak iletilmiştir. Katılımcılara gönüllü onam formu imzalattırılmıştır. Araştırmadaki veriler "Kişisel Bilgi Formu", "Sağlıklı Yaşam Farkındalığı Ölçeği (SYFÖ)" ve "Covid-19 Salgınına Yönelik Algı ve Tutumları Değerlendirme Ölçeği" kullanılarak elde edilmiştir. İstatistiksel analizler için SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 25.0 ve AMOS 23.0 sürümü kullanılmıştır. Araştırmada katılımcıların %64,8'i kadın, %59,9'unun bekar, %45,1'inin 18-25 yaş arasında, %49,5'inin lisans mezunu, %62'sinin geliri giderine denk olduğu ve %53,6'sının çalıştığı bulunmuştur. Cronbach alpha katsayıları Sağlık farkındalığı ölçeğinde 0.923 ve Covid-19 salgınına yönelik algı-tutum ve kaçınma ölçeğinde ise 0.915 düzeyinde bulunmuştur. Covid-19 salgınına yönelik algı ve tutumları genel boyutu sosyalleşme alt boyutunu %11.0 oranında negatif yönde (azaltıcı) etkilemektedir. Covid-19 salgınına yönelik algı ve tutumları genel boyutu sorumluluk alt boyutunu %10.9, beslenme boyutunu %9.1 ve sağlık farkındalığı genel boyutu %12,0 oranında pozitif yönde (artırıcı) etkilemektedir. Değişim, hastalık algısı ve kaçınma davranışları alt boyutları ile sağlıklı yaşam farkındalığı genel boyutunun cinsiyete göre farklılık tespit edilmiştir (p≤0.05). Sosyalleşme, kontrol algısı ve kaçınma davranışları alt boyutları medeni duruma göre farklılık gösterdiği bulunmuştur (p≤0.05). Sosyalleşme, nedenler algısı, kontrol algısı ve kaçınma davranışları alt boyutları eğitim durumuna göre farklılık gösterdiği bulunmuştur (p≤0.05). Sorumluluk, değişim ve kaçınma davranışları alt boyutlarının gelir durumuna göre farklılık gösterdiği bulunmuştur (p≤0.05). YEM tahmin sonuçlarına göre sağlık farkındalığı COVİD-19'a yönelik algı-tutum-kaçınma üzerinde pozitif yönde anlamlı etkilidir. Anahtar Kelimeler: COVİD-19, Sağlık farkındalığı, Davranış, Korunma, Kaçınma