Birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran bireylerin diyabet riski ve sağlık okuryazarlığı ilişkisinin belirlenmesi

Amaç: Çalışmamızda aile sağlığı merkezine başvuran bireylerin diyabet riski ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesi ile bu değişkenler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel nitelikte bir çalışma olup 01/10/2024-31/03/2025 tarihleri arasında Samsun İlkadım Fevzi Çakmak Aile Sağlığı Merkezine başvuran 18 yaş ve üzeri bireyler ile yürütülmüştür. Katılımcılara sosyo-demografik bilgileri içeren bir form, Finlandiya Tip-2 Diyabet Risk Ölçeği (FINDRISK) ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) uygulanmıştır. Veriler SPSS Statistics 27 ile analiz edilmiştir. Araştırmada istatistiksel anlamlılık düzeyi için p<0,05 olarak belirlenmiştir. Bulgular: Toplam 400 katılımcı ile gerçekleştirdiğimiz çalışmamızın yaş ortalaması 45,56 ±16,92'dir. Bunların %51,75'i kadın, %69,3'ü evli, %35'i üniversite mezunudur. Katılımcıların %31,5'i sigara kullanmaktadır, %41'inde en az bir kronik hastalık vardır, %37'si düzenli olarak ilaç kullanmaktadır. Katılımcıların ortalama FINDRISK puanı 9,85±6,19 olarak saptanmıştır. Diyabet risk düzeylerine göre katılımcıların %36,0'ı düşük, %28,0'ı hafif, %10,5'i orta, %20,5'i yüksek ve %5,0'ı çok yüksek risk grubunda yer almaktadır. FINDRISK skorları ile yaş, medeni durum, eğitim düzeyi, kronik hastalık varlığı, düzenli ilaç kullanım durumu arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,001). Katılımcıların TSOY-32 ortalama puanı 34,3±8,52 olarak belirlenmiştir. Sağlık okuryazarlığı puanlarına göre katılımcıların %14'ü yetersiz, %32,5'i sorunlu, %33,75'i yeterli, %19,75'i mükemmel sağlık okuryazarlığına sahiptir. Sağlık okuryazarlığı puanları ile yaş, eğitim düzeyi, kronik hastalık varlığı, düzenli ilaç kullanım durumu arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,001). Sağlık okuryazarlığı toplam puanı ve ilgili tüm alt boyutlar ile FINDRISK skorları arasında negatif ve anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (p<0,001). Sonuç: Çalışmamızda, sağlık okuryazarlığı düzeyinin artmasının diyabet riskinde azalma ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. FINDRISK skorları, yaşla birlikte artmakta olup; evli, düşük eğitim düzeyine sahip, kronik hastalığı bulunan ve düzenli ilaç kullanan bireylerde daha yüksek düzeyde gözlenmiştir. Buna karşılık, sağlık okuryazarlığı düzeyi yaşla birlikte azalmakta; düşük eğitim düzeyine sahip, kronik hastalığı olan ve düzenli ilaç kullanan bireylerde daha düşük düzeyde görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Diyabet Riski, Sağlık Okuryazarlığı, Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri